خوانش انتقادی و فهم متن: رویکردی شناختی

در مواجهه با گفتمان متن و خواننده بیشتر مورد توجه قرار میگیرند. متن توسط نویسنده تولید میشود و معنای آن با مداخلهٔ نقش فعال خواننده بر ساخته میشود. خواننده با استفاده از ابزارهایی از جمله ،بافت دانش پیشین خود و وارد کردن آن به متن ها دست به تفسیر می زند؛ بنابراین میتوان گفت که فرایند خلق معنا حاصل پیوندی درونی بین سرنخ های متنی و دانش خواننده از جهان است به بیان سمینو (1997) متن معنا را فرافکنی می کند و خواننده ها آن را بر می سازند نظریهٔ جهان متن نظریه ایست گفتمانی و مبتنی بر زبان شناسی شناختی که هم بر ابعاد تولید متن توجه دارد و هم به نحوۀ تاثیر گذاری متن و پذیرش آن از جانب مخاطب می پردازد. پژوهش حاضر در پی این است که با تلفیق نظریه جهان متن و سبک شناسی آموزشی به بررسی کارآیی آنها در فهم و خوانش انتقادی متن بپردازد. بر این اساس داستان کوتاه کابوسهای شبانه از ابوتراب خسروی در اختیار 75 دانشجوی رشته پزشکی قرار گرفت و از آنها خواسته شد با خواندن یک و دوباره متن برداشتشان از داستان را به روی کاغذ بیاورند. سپس پرسش نامه مبتنی بر نظریۀ جهان متن در اختیار آنها قرار گرفت و این بار از آنها خواسته شد تا با مراجعه به متن داستان به پرسش ها پاسخ دهند و برداشت جدیدشان از معنای متن را به روی کاغذ بیاورند این دو برداشت آنها تحلیل و با هم مقایسه شد برای تحلیل این پیکره و آزمون فرضیه ها از روشهای آماری توصیفی و استنباطی استفاده شد. وضعیت مولفه های پرسشنامه از دیدگاه پاسخ دهنگان از طریق محاسبه میانگین و انحراف معیار آنها مورد بررسی قرار گرفت. روایی تحقیق به دو صورت شاخص نسبت روایی محتوایی و شاخص روایی محتوایی محاسبه گردید. به منظور بررسی فرضیه تحقیق از آزمون تی وابسته استفاده شد. تحلیل پاسخ های دانشجویان نشان می دهد که پیش از خواندن و پر کردن پرسش نامه، دانشجویان گزاره هایی کلی راجع به جهان داستان ارائه دادهاند؛ اما پس از پر کردن پرسشنامه به واسطهٔ ره بردن به جهان گفتمان و جهان متن داستان توانستند گزارش دقیق تری از معنای متن ارائه دهند. از آنجا که دریافت معنای متن نیازمند نگاهی انتقادی به آن است به باور ما سبک شناسی آموزشی مبتنی بر نظریۀ جهان متن این نگاه انتقادی را در ذهن خواننده فعال میسازد تا واکنشهای دقیق تری به متن نشان دهد و به معنای عمیق تری از متن برسد؛ از سوی دیگر، این شیوه به مدرسان ادبیات کمک میکند تا با استفاده از این ابزار سبک شناختی درک متن دانشجویان و دانش آموزان را بهبود بخشند.

critical reading and text comprehension: a cognitive approach

in discourse analysis, the text and the reader are central. the text is produced by the author, and its meaning is constructed through the active role of the reader. the reader interprets the text using tools such as context and prior knowledge, which they bring to the text. therefore, the creation of meaning results from an internal connection between textual clues and the reader’s understanding of the world. as semino (1997) states, “the text projects meaning, and the readers construct it.” text world theory is a discourse-based theory rooted in cognitive linguistics that focuses on both the production of the text and its impact on the receiver. this study aims to investigate the effectiveness of text world theory and educational stylistics in understanding and critically reading texts. to this end, the short story “nightmares” by abotorab khosravi was given to 75 medical students, who were asked to write down their understanding of the story after reading it once and then again. next, they were given a questionnaire based on text world theory and asked to answer the questions by referring back to the story, and then to write down their new understanding of the text. these two interpretations were analyzed and compared. descriptive and inferential statistics were used to analyze the data and test the hypotheses. the status of the questionnaire components from the respondents’ point of view was examined by calculating their mean and standard deviation. the validity of the research was calculated in two ways: the content validity ratio index and the content validity index. a dependent t-test was used to examine the research hypothesis. the analysis of students’ responses shows that before reading and filling out the questionnaire, they provided general statements about the world of the story; however, after filling out the questionnaire, by being guided to the discourse world and the text world of the story, they were able to provide a more accurate report of the meaning of the text. since understanding the meaning of a text requires a critical view of it, we believe that educational stylistics based on text world theory activates this critical view in the reader’s mind, enabling them to show more accurate reactions to the text and reach a deeper understanding of the text. on the other hand, this method helps literature teachers to improve the text comprehension of students by using this stylistic tool.