مدل سه‌مرحله‌ای واکنش‌‌های پس از رویا بر اساس روایت‌های رویا در آثار کلاسیک عرفان اسلامی

آثار تاریخی عرفان اسلامی، به عنوان یکی از منابع موثر در فضای فرهنگی امروز مسلمانان، سرشار از روایت‌های رویا است که با هدف ترویج باورهای عرفانی نوشته شده‌اند. توجه به نحوة واکنش افرادی که در این آثار رویا را تجربه می‌کنند، می‌تواند به تبیین روان‌شناختی نحوة واکنش افراد به رویاها کمک کند. بدین منظور 148 روایت مربوط به واکنش‌های پس از رویا را از 28 اثر عرفانی شاخص سده‌های 4 تا 9 قمری شناسایی و با استفاده از روش کیفیِ تحلیل درون‌مایه‌ای کدگذاری و تحلیل کردیم که از این بررسی سه درون‌مایه حاصل شد: 1) واکنش عاطفی جسمانی؛ 2) واکنش شناختی؛ و 3) واکنش رفتاری. بر اساس توالی مشاهده شده در این سه نوع واکنش، مدل سه‌مرحله‌ایِ واکنش‌‌های پس از رویا را پیشنهاد کردیم و استدلال کردیم که این سه مرحله از نظر مفهومی به همة واکنش‌های رویا قابل تعمیم هستند. سپس، در مورد هر یک از درون‌مایه‌ و مدل پیشنهادی بحث کردیم. پژوهش‌های آینده می‌توانند با استفاده از روش‌های پیمایشی یا آزمایشی این مدل را ارزیابی کنند و جزئیات بیشتری را به این مدل بیفزایند.

a three-stage model of post-dream reactions based on dream narrations in the classic works of islamic mysticism

the classic works of islamic mysticism, as one of the significant resources of today's muslims' cultural climate, are rich with dream narratives crafted with the intention of promoting mystical views. paying attention to how individuals react to dreams in these works might assist to explain how people react to dreams psychologically. we identified 148 narrations connected to post dream reactions from 28 mystical works from the 4th to 9th lunar centuries for this purpose and classified and analyzed them using the thematic analysis approach. three topics emerged from this research: 1) affective physical reactions; 2) cognitive reactions; and 3) behavioral reactions. we propose a three stage model of post dream reactions based on the sequence seen in these three categories of reactions and argue that these three phases are theoretically generalizable to all dream reactions. the model and each of the suggested themes were then addressed. future study might use survey or experimental approaches to validate this model and add more specifics to it.