تدوین الگوی فرایندی رشد شغلی دانش‌آموزان

پژوهش حاضر با هدف تدوین و اعتباریابی الگوی فرایندی رشد شغلی دانش‌آموزان انجام شد. روش پژوهش، کیفی بود که از دو روش تحلیل مضمون و نظریۀ زمینه‌ای استفاده شد. جمعیت مورد مطالعه، شامل دو گروه بودند: 1) اسناد، شامل متون تخصصی (کتب و مقالات) منتشرشده مرتبط با حوزۀ مشاورۀ شغلی و مشاورۀ مدرسه در بازۀ زمانی 10 سال اخیر (از سال 1390 تا 1400)؛ 2) متخصصان و کارشناسان حوزۀ مشاورۀ مدرسه و مشاورۀ شغلی که شامل دو گروه بودند: الف) اساتید دانشگاه‌ها و صاحب‌نظران؛ ب) کارشناسان هسته‌های مشاوره و مشاوران مدارس. در بخش اسناد مکتوب، با بهره‌گیری از روش نمونه‌گیری هدفمند و در نظر داشتن معیارهای ورود، 7 کتاب و 14 مقاله مرتبط در حوزه رشد شغلی دانش‌آموزان مورد استفاده قرار گرفتند. همچنین با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند ملاکی، 21 نفر (9 متخصص در حوزۀ مشاورۀ شغلی و مدرسه و 12 نفر از مشاوران مدارس) جهت شرکت در پژوهش انتخاب شدند. روش‌های گردآوری داده‌ها، شامل مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته بود. متون تخصصی، با روش تحلیل مضمون 6 مرحله‌ای براون و کلارک؛ و داده‌های حاصل از مصاحبه، با بهره‌گیری از روش تحلیل مقایسه مداوم استراوس و کوربین در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در گام اول مضامین متون تخصصی (227 مقولۀ فرعی و 32 مقولۀ اصلی)، و در گام دوم، مضامین مصاحبه با مشارکت‌کنندگان (227 کد محوری و 439 کد باز)، تحلیل و استخراج شد. در گام سوم، 666 مقولۀ فرعی و 82 مقولۀ اصلی حاصل با یکدیگر ادغام و ترکیب شدند. مضامین هسته‌ای حاصله عبارت بودند از: «تعیین‌کننده‌های فردی»؛ «تعیین‌کننده‌های محیطی بلافصل»؛ «تعیین‌کنندگی نظام‌های کلان ملّی و فراملّی»؛ «تدارک بسترهای اکتشافی؛ آماده‌سازی و طراحی زندگی؛ ایفای نقش نظام‌های خانواده­ مدرسه؛ و اقدامات ملّی» و «پیامدهای فردی و غیر فردی» که محورهای اصلی الگو، به ترتیب شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها) را تشکیل دادند. در نتیجه می‌توان گفت رشد شغلی، فرایندی است که می‌بایست از ابتدای دورۀ دانش‌آموزی مورد توجه قرار گیرد و به عنوان بخشی از برنامۀ جامع راهنمایی مدرسه و رشد یکپارچه و همه‌جانبه قلمداد شود.

developing the process pattern of career development in students

the current research was conducted with the aim of developing the process pattern of career development in students. the research method was qualitative and two methods of theme analysis and grounded theory were used. the studied community included two groups: 1) documents, including texts (books and articles) related to career counseling and school counseling that were published in the last 10 years ; 2) specialists and experts in the field of school counseling and career counseling, which included two groups: a) university professors and experts in relation to the research topic; b) experts of counseling centers and school counselors. in the section of documents, using the purposeful sampling method and and pay attention to the entry criteria, 7 books and 14 related articles were used in the field of students' career development. 21 people (9 experts in the field of career and school counseling and 12 school counselors) were selected to participate in the research by using a purposive sampling method. data collection methods included library studies and semi structured interviews . texts, with the 6 step theme analysis method of braun and clark; and the data obtained from the interview were analyzed using the method of constant comparative analysis of strauss and corbin in three stages of open, axial and selective coding. in the first step, the themes of texts (227 subcategories and 32 main categories), and in the second step, the themes of interviews with the participants (227 axial codes and 439 open codes) were analyzed and extracted.in the third step, the resulting 666 sub-categories and 82 main categories were merged and combined. the resulting core themes were: individual determinants; immediate environmental determinants; determination of macro-national and transnational systems; preparation of exploratory platforms; preparation and life design; playing the role of family-school systems; and national actions and individual and non-individual consequences which formed the main axes of the model (causal, contextual, intervening conditions, strategies and consequences). the result indicates that career development is a process that should be considered from the beginning of the student period and considered as a part of the comprehensive school guidance program and integrated and comprehensive development.