بازنمایی «انسان» در دو نظام معنایی: شخصیت و خود

با فراگیر شدن زبان روان‌شناختی برای فهم اشخاص، تامل انتقادی در آن موردتوجه اندیشمندان قرار گرفته است. در پژوهش حاضر با بهره جویی از آرای استوارت هال بازنماییِ «انسان» در قالب دو نظام معناییِ شخصیت و خود موردتوجه قرار گرفت. لذا از پایان نامه های دفاع‌شده در دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، استفاده شد. بدین منظور از تحلیل گفتمان انتقادی، برای استخراج نحوۀ بدیهی سازی و کلیشه سازی بهره بردیم. لذا از میان 627 پایان نامه حدود 170 پایان نامه، که در عنوانشان از استعاره های «شخصیت» و «خود» برای ارجاع به انسان استفاده کرده بودند، انتخاب شدند. تحلیل محتوای عنوان‌های پایان نامه به‌منظور استخراج هم‌نشینی مفاهیم مرتبط با این دو مفهوم نشان داد با دو نظام معنایی متفاوت روبه‌رو هستیم. از اواخر دهۀ 1380 «نظام معنایی شخصیت» رو به افول گذاشته و جایش را به «نظام معناییِ خود» داده است. در نظام معناییِ  شخصیت با صفت/رگه به مثابۀ مفهومی زیستی روبه‌رو ایم و در نظام معناییِ خود با کارکرد و نقش به‌منزلۀ مفهومی شناختی اجتماعی مواجه‌ایم. سپس نقش علوم شناختی در این چرخش زبانی از مفهومی زیستی به‌سوی مفهومی شناختی اجتماعی برجسته شد. درادامه به شباهت ها پرداخته شد: به‌طور کلی رویکرد شیءانگارانه مهم‌ترین شباهت های این دو نظام معنایی، برای فهم انسان هستند.

The Representation of the Human in two Semantic System: Personality and Self

With the pervasiveness of psychological language for understanding individuals, critical reflection on it has come to the attention of thinkers. In the present study, using Stuart Hall’s views, the representation of &human& in the form of two semantic systems of personality and self was considered. Therefore, the defended dissertations in the Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, were used. For this purpose, we used critical discourse analysis to extract the way of naturalizing and stereotyping. Therefore, out of 627 dissertations, about 170 dissertations were selected, which used the concepts of &personality& and &self& to refer to a human in their titles. Analyzing the content of dissertation titles in order to extract sitting the concepts together related to these two key concepts showed that we are facing two different semantic systems. First, since the late 1380s, the &Personality semantic system& has been declining and given way to its &Self semantic system&. Second, in the Personality semantic system, we encounter trait as a biological concept, and in the Self semantic system, we encounter function and role as a cognitivesocial concept. Then we tried to highlight the role of the cognitive science movement in this linguistic shift from a biological concept to a cognitivesocial concept. We then turn to the similarities: Overall, reificationbased approaches are the most important similarities between these two semantic systems for understanding human.