بازتاب جلوه‌های پولیفونیک در رمان افراح القبه‌ نجیب محفوظ بر اساس نظریه باختین

اصطلاح «چند صدایی» ابتدا در موسیقی مطرح شد و پس ‌از آن توسط باختین در نیمه‌ نخست قرن بیستم به عرصه‌هایی چون نقد و مطالعات ادبی و هنری راه یافت. عنصر اصلی فضای چندصدایی، منطق گفتگویی و فلسفه رمان های چندصدایی، احترام گذاشتن به دیگری و رفتارها و نگرش های اوست. هم چنین به چالش کشیدن گفتمان های غالب، تقویت تفکر انتقادی و پرورش برخورداری از نگاه های متفاوت از زاویه ها و با شکل های مختلف به جهان و مسائل آن و مشارکت دادن خواننده در فرآیند تفسیر متن و کشف معنا نیز از دیگر اهداف چندصدایی است. نجیب محفوظ یکی از بزرگ‌ترین رمان نویسان معاصر است که علاوه بر به کارگیری شیوه‌های سنتی در عرصه‌ رمان‌نویسی به روش های جدید رمان‌نویسی نیز نظر داشته است. «چندآوایی» یکی از تکنیک‌هایی است که نجیب محفوظ از آن بهره برده و ازجمله رمان‌های وی که با بهره‌گیری از این روش به قلم درآمده، رمان افراح القبه‌ است. نگارندگان کوشیده اند با دقت در مولفه های «چندآوایی» باختین، رمان مذکور را مورد بررسی و تحلیل قرار داده و شیوه‌ها و عناصری که این اثر را گفتگومند و چندصدا می‌سازند، بیابند. برآیند مقاله حاکی از آن است که وجود مولفه‌هایی هم چون تعدّد روایت ها، تغییر ناگهانی زاویه دید، ساختار مفاهیم متقابل، چندآوایی در میان اقشار اجتماعی رمان، حضور شخصیت‌های متفاوت و متضاد در یک شخص و چند زبانی، دلیلی بر چندصدا بودن رمان افراح القبه‌ است. نویسنده از طریق پرداختن به دیگری و روایت‌هایی که هر شخصیت از شخصیت دیگر ارائه می‌دهد شناخت خواننده از شخصیت‌های داستانی رمان را افزون ساخته و او را از رویکرد انتقادی نویسنده نسبت به اوضاع جامعه آن روزگار آگاه‌تر می‌سازد. این اثر به دلیل پرداختن به موضوعی اجتماعی که در بردارنده‌ مسائلی چون محرومیت، حاشیه نشینی و آسیب دیدگان اجتماعی است کوششی برای به مرکز درآوردن دیگری است. تحول شخصیتی راویان نیز که خود در بطن حوادث قرار دارند، حاصل رویارویی آنان با دیگری است.

reflecting polyphonic effects in najib mahfouz’s works based on bakhtin’s theory (a case study of afrah al-quba’s novel)

polyphony is a term coined by bakhtin, inspired by music, and stands in contrast to monophony in the context of the novel. in pre-modern novels, the narrator served as the dominant voice throughout the text, often suppressing the characters' abilityto express their own opinions. in the modern era, the complete dominance of the narrator diminishes, revealing a balance of power between the characters and the narrator in expressing their viewpoints. in the postmodern period, this balanceevolves into the total independence of the characters within the text, allowing themto even defy the narrator or writer of the novel. in this manner, the text reflects thepresence of diverse voices and illustrates the pluralistic nature of the postmodernspace through these varied perspectives. the hypothesis of this article is todemonstrate the polyphony present in the work under discussion. in this context,elements such as intertextuality, narrative multiplicity, multilingualism, abruptshifts in perspective, and underlying controversies support this assertion. theauthors have endeavored to thoroughly analyze the polyphonic components asdefined by bakhtin, elucidating the term along with its examples and applications.they employ a reflective method, adopting a descriptive and interpretive approachto examine the content, as well as the methods and elements that convey the work'sthemes and nuances. the article suggests that elements such as the structure ofmutual concepts, polyphony among the social strata of the novel, the presence ofdiverse and contrasting personalities within a single character, and multilingualismserve as evidence of the polyphony in the novel afrah al-quba. the narrator's roleas a hidden third-person voice, the continuous dialogue and conflict betweeninternal and external voices, and the narrator's refusal to declare the superiority ofany single voice contribute to the novel's multi-voiced nature, making it evident tothe reader.