تحلیل انتقادی رمان نخل‌های بی‌سر (بر اساس نظریۀ فرکلاف و مربع ایدئولوژیک ون دایک)

نخل‌های بی‌سراز نخستین رمان‌های حوزۀ پایداری است که در بستر زمانی و مکانی جنگ به نگارش درآمده است. یکی از مهم‌ّترین زمینه‌های قابل بررسی در این اثر، میزان و نحوۀ انعکاس ویژگی‌های ساختاری و اندیشه‌ای حاکم است. این جستار در پی آن است که با بازخوانش رمان نخل‌های بی‌سر در قالب رویکرد انتقادی فرکلاف و مربع ایدئولوژیک ون‌دایک به شیوۀ توصیفی- تحلیلی، گفتمان‌های موجود در اثر را مورد کاوش قرار دهد و پاسخگوی این پرسش باشد که گفتمان حاکم بر فضای داستان، در خدمت حفظ روابط قدرت ایدئولوژیک در لایه‌های ساختار اجتماعی صورت‌بندی شده است یا در جهت تضعیف و دگرگونی آن می‌باشد؟ یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که نویسندۀ نخل‌های بی‌سر با بهره‌گیری از کارکرد ایدئولوژیک زبان در راستای بازتولید مولفه‌های گفتمان سنت‌گرایی ایدئولوژیک که گفتمان مسلط در دهۀ60 بوده، همّت گماشته است. فراست، بدین‌طریق علاوه‌بر، مشروعیّت‌بخشی نظام معنایی مسلّط و طرد گفتمان‌های رقیب در جهت تثبیت  روابط قدرت موجود در لایه‌های ساختار اجتماعی نیز برآمده است.

critical analysis of nakhlhaye bisar (based on fairclough’s theory and van dijke’s ideological square)

nakhlhaye bisar is counted as one of the first novels in the field of resistance that has been written on the basis of the time and space of war. one of the most critical areas to be studied in this work is how to reflect the characteristics of the prevailing ideas. this paper seeks to extract the discourses in the work by re-reading this novel in the form of fairclough critical approach and van dijk's ideological square in a descriptive-analytical manner.furthermore, the study is to answer the question of whether the discourse that governs the space of the story serves to preserve or weaken the relations of ideological power. the findings of this study indicate that the author of “nakhlhaye bisar,” has tried to represent the components of the ideological traditionalist discourse that was the dominant discourse in the 60's via integrating the ideological functions of language. this way, frust, in addition to legitimizing the dominant semantic system and rejecting competing discourses, has also assisted stabilizing the existing power relations in the layers of the social structure.