تحلیل ساختار روایی منظومۀ جمال و جلال بر اساس الگوی ولادیمیر پراپ

یکی از شیوه‌های تحلیل ساختاری داستان، روش ریخت‌شناسی ولادیمیر پراپ است که بر پایۀ کنش شخصیّت‌ها بنا شده است. در این مقاله که به شیوۀ توصیفی و تحلیلی نگاشته شده است، مطابق نظریۀ پراپ به تحلیل ریخت‌شناسی و ساختاری منظومۀ جمال و جلال اثر محمد نزل‌آبادی که یکی از آثار مهم و ناشناختۀ قرن نهم هجری است، پرداخته شده است. منظومۀ جمال و جلال، ورای ظاهر عاشقانه و روایی خود، سرشار از بن‌مایه‌های عامیانه، عیّاری، رمزی و عرفانی است که در میان منظومه‌های عاشقانۀ ادبیّات فارسی، ساختار متمایز و بی‌نظیری دارد. در بررسی و تحلیل ساختاری منظومه، مشخص شد که ساختار داستان به جهت کارکرد و شخصیّت، با الگوی پراپ تا حدودی مطابقت دارد؛ هر چند که در حرکت‌های نه‌گانۀ داستان، به سبب ساختار خاص قصّه، با عدم توالی و حذف و اضافۀ برخی از خویش‌کاری‌ها روبه‌رو هستیم. از میان شخصیّت‌های هفت‌گانۀ پراپ، برخی شخصیّت‌ها، به سبب شباهت کارکرد و به اقتضای داستان، با هم ادغام و یا حذف شده‌اند که آنان را می‌توان در چهار دستۀ قهرمان، شاهزاده‌خانم، یاریگر و شریر طبقه‌بندی کرد. برخی از این شخصیّت‌ها در بخش‌هایی از قصّه، خواه یا ناخواه در محدودۀ کارکرد شخصیّت دیگری وارد و باعث هم‌پوشانی می‌شوند.

a narrative structure analysis of jamal and jalal mathnavi romance based on vladimir propp model

one of the predominant methods of structural analysis for tales isvladimir propp's morphological approach which is bulit based oncharacter function. in the current study, via considering propp's theory, jamal and jalal poetic romance (by mohammad nazl abadi), which is an unknown yet important literary work of the 9th century ah, has been morphologically and structurally analyzed. beyond its poetic and narrative appearance, this poetic romance is full of secretive, spiritual, and ayyari themes having a unique and distinctive structure among persian poetic romances. in terms of function and character, this poeticromance is in line with propp's theory. although in story moves weencounter with lack of sequence and some funtions deletion, due tosecretive and spiritual themes of the tale we confront with functionsnot mentioned in propp's model namely, dream function. amongpropp`s seven characters, some of the characters have been blended orremoved due to function similarity and story necessity. they can beclassified into four categories: hero, princess, helper, and evil. some ofthese characters have overlaps with the rest roles.