تحلیل و مقایسۀ دو منظومۀ ویس و رامین و خسرو و شیرین براساس الگوی کنشگری شخصیت‌ها

در این پژوهش، دو داستان عاشقانۀ ویس و رامینِ فخرالدین اسعد گرگانی، تصحیح محمّد روشن و خسرو و شیرینِ نظامی، تصحیح وحید دستگردی، با تکیه بر الگوی کنشگری گریماس مورد تحلیل و مقایسه قرار گرفته‌است. این الگو، امکان گذر از روساخت مشابه و رسیدن به تفاوت های ژرف ساخت روایی دو منظومه را فراهم می آورد و به پرسش های مرتبط با شباهت و تفاوت دو داستان، در چگونگی سامان دادن به رویدادها و تاثیر کنش اشخاص در پیشبرد طرح داستان پاسخ می دهد. روش کار در این پژوهش، تقسیم متن به اجزای کمینۀ روایت سپس شناسایی، تحلیل و توصیف الگوی کنشگری در هریک از واحدهای متن است. نتایج حاصل از این بررسی نشان می دهد که طرح کلی داستان ویس و رامین، ستیز عشق با قانون و سطوت شاهانه و سرانجام، پیروزی عشق را روایت می کند؛ در حالی که داستان خسرو و شیرین، مبتنی است بر تضاد و سرانجام، سازش سطوت شاهانه با عرف و شرع. در منظومۀ نظامی فراوانی صحنه پردازی های زیبا و افزون بر متن چشمگیر است و تصادف و تقدیر، به عنوان بازدارنده و یاریگر، نقشی کلیدی در شکل گیری و به سرانجام رسیدن طرح داستان ایفا می کند؛ اما  در داستان ویس و رامین، کنشگران اصلی، اشخاص داستان هستند و پیشبرد طرح داستان در گرو کنش و انگیزه های آنهاست. زنان داستان ویس و رامین، برخلاف منظومۀ نظامی، در مقام فاعل یا یاریگر و بازدارنده، نقشی موثرتر از مردان دارند و کنشگران فعالی هستند که برای رسیدن به خواست خود، به تناسب موقعیت و رخدادهای داستان و با توسل به چاره اندیشی های گوناگون وارد عمل می شوند.

a comparative study of veis and ramin and khosrow and shirin base on the action pattern of the characters

this study compares the stories of veis and ramin and khosrow and shirin. the basis for this study is greimas theory and the characters’ communication model, which assists the study to systematically identify the characters’ contributions in the events, and their motivations, demands and wills in the story’s incidents and actions. the essential grounds for this comparison is the transition from a similar superstructure to the narrative infrastructure differentiation intwo stories. the results of this study is an indication of the plot forweis and ramin which narrates the struggle of love with the law andthe royal throne. last but not least, the victory of love but the story ofkhosrow and shirin is based on the conflict and then the compromiseof royal power with morality and religion. these are the mostimportant differences between the two stories: in the story of khosrowand shirin, unexpected events and destiny play a greater role creatingbeautiful scenes has no role in the plot. in the story of vis and ramin,the plot has a logical order. the role and action of the characters isimportant in completing the plot, and women play a more importantrole in the story.