صلاحیت دیوان عدالت اداری در رسیدگی به شکایات از اشخاص حقیقی

فلسفه وجودی دیوان عدالت اداری تحقق پاسخ گویی، حاکمیت قانون و نظارت قضایی در نهادهای عمومی، از طریق رسیدگی به شکایات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به دستگاه‌های عمومی، مقامات و ماموران آنهاست؛ نکته ای که در ماده 10 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری بدان تصریح شده است. علی‌رغم صراحت قانون و نهادینه شدن رسیدگی به شکایات از نهادهای عمومی در نظام حقوقی ایران، شکایت از مقامات و ماموران دستگاه‌های مشمول قانون، چندان در رویه دیوان عدالت اداری رایج نبوده و عملاً مغفول مانده است. این در حالی است که در موارد متعددی مسئولیت اَعمال و تصمیمات خلاف قانون ادارات متوجه کارکنان بوده و شخصی نمودن مسئولیت اداری می تواند تاثیر به سزایی در تحقق حاکمیت قانون و پیشگیری از استقرار رویه های خلاف قانون در ادارات داشته باشد. در همین راستا، پژوهش حاضر به دنبال شناسایی اَشکال طرح شکایت علیه اشخاص حقیقی به مناسبت سِمَت سازمانی ایشان در دستگاه های اجرایی است و برای این منظور ضمن برررسی و تحلیل متون قانونی، مطالعه رویه قضایی شعب دیوان عدالت اداری را نیز مورد توجه قرار داده است. یافته های این پژوهش حاکی از این است که تحقق کامل نظارت قضایی دیوان، مستلزم تفکیک صحیح مسئولیت اداره و مسئولیت کارمندان است؛ و در این صورت، امکان طرح شکایت از مقامات عمومی در صورت های مختلفی از رعایت نشدن قوانین، تجاوز و سوء استفاده از اختیارات و خودداری از انجام وظایف قانونی متصور است.

jurisdiction of the administrative court of justice considering the complaints against natural persons

according to article 10 of the law on organizations and procedures of the court of administrativejustice, the existing reason for the court of administrative justice (caj) is to realize accountability,rule of law and judicial control in public institutions, by judicial review on people’scomplaints and protests against public institutions, officials and employees. despite the clarity ofthe law and the institutionalization of the judicial review of complaints against public institutionsin iran’s legal system, complaints against the officials and employees of the institutions subjectto the law are not very common in the procedure of the caj and have practically been neglected.whereas, in many cases, the employees are responsible for illegal acts and decisions of administrativeinstitutions; hence, recognizing personal administrative responsibility can effectively leadto the rule of law and prevent illegal procedures in administrative institutions. in this regard, thecurrent research seeks to specify the possible forms of complaints against natural persons based ontheir career position in executive bodies, and for this purpose, examines and analyzes legal textsand also the judicial procedure of the branches of the caj. it finally indicates that the full realizationof the caj’s judicial review requires an exact separation between the responsibility of theadministration and the responsibility of the employees; thereupon, it is possible to file a complaintagainst public employees in various forms, including disregarding rules and regulations, abuse ofpowers, ultra vires, and breach of statuary duties.