آسیب‌شناسی گذار به دموکراسی در مصر، در سال‌های 1950 تا 2020

سیاست غیردموکراتیک، حضور پایدار نیروهای نظامی در عرصۀ سیاسی و اقتصادی، نهادینگی آموزه‌های اقتدارگرایی، نبود پیوند بین اندیشه‌های ایدئولوژیکی و راهبردی و کاربرد نمادین دموکراسی در تاریخ سیاسی مصر، سیاست‌ورزی را به امتیاز انحصاری حاکمیت و نیروهای نظامی تبدیل کرد. این شیوۀ حکمرانی با دگرستیزی و تلاش برای محدودیت سیاست، ضمن تلقی جنبش‌های دموکراسی‌خواه به‌مثابۀ تخلیۀ انرژی‌های فرسودۀ کنش‌های جمعی، به بازدارنده‌ای در گذار به دموکراسی تبدیل شد. برگرفته از نوع ساخت قدرت و رفتارهای کارگردانان اصلی بازی سیاست از یک‌سو و چرخۀ پایدار اقتدارگرایی پوپولیستی، شبه‌دموکراسی و نواقتدارگرایی از سوی دیگر، ناکامی تجربۀ دموکراتیک مصر و شکنندگی گذار به‌سوی دموکراسی به‌مثابۀ پیروزی ساختار بر کارگزار انگاشته می‌شود. این پرسش مطرح است که چرا گذار به دموکراسی در مصر ناکام بوده است؟ در پاسخ این فرضیه مطرح می‌شود که سیاست‌ورزی و حکمرانی در مصر مبتنی بر لیبرالیسم غیردموکراتیک است؛ این‌گونه که با وجود ظهور آموزه‌های شبه‌لیبرالی در دوره‌های مختلف، هرگز زیست سیاسی دموکراتیک در مصر نهادینه نشد. با الهام از منطق جامعه‌شناسی تاریخی و نظریۀ گذار به دموکراسی، فرضیه را با روش تحلیلی و تاریخی به آزمون می‌گذاریم. یافته‌های پژوهش نشان‌ می‌دهد چرخۀ اقتدارگرایی پوپولیستی، شبه‌اقتدارگرایی، شبه‌دموکراسی و نواقتدارگرایی در مصر، نشان می‌دهد فراغت از آموزه‌های دموکراتیک، نهادینگی عادت‌واره‌های اقتدارگرا و نبود فرهنگ دموکراتیک در زیست سیاسی مصر سبب ناکامی جنبش‌های دموکراسی‌خواه خواهد شد.

pathology of transition to democracy in egypt, 1950-2020

non-democratic politics, brutality of politics, stable presence of military forces in the eco-political life, institutionalization of authoritarianism, detachment of ideological and strategic thoughts, the descriptive function of democracy in the egyptian political history had turned politics as the exclusive prerogative of political sovereignty and military forces. by discourse of anti-otherness, attempting to monopolize the politics, and considering the democratizing movements as an action vacating the spoiled fervors of collective actions, this kind of governance prevented to transition to democracy. affecting by the power structure and the behaviors of the main policymakers on the one hand, and the ceaseless cycle of populist authoritarianism, pseudo-democracy, and neo-authoritarianism on the other hand, the failed democratic experience, and fluctuation of transition to democracy in egypt is regarded as the triumph of the structure against the agency. thus, the main question of the current paper is to study why the process of transition to democracy was unsuccessful in egypt? according to the main hypothesis, policymaking and governance in egypt are based on undemocratic liberalism. in other words, despite rising the pseudo-liberal creeds in different periods, egypt has never experienced an institutionalized democratic political life. so, by the logic of historical sociology and the theory of transition to democracy, this paper will test the mentioned hypothesis analytically. by showing up the cycle of populist authoritarianism, quasi-authoritarianism, pseudo-democracy, and neo-authoritarianism in egypt, the findings show that alienation with democratic values, institutionalized authoritarian values, and lack of democratic culture in the political life of egypt led to the failure of democratization movements.as the most populous country in the middle east subsystem and the third most populous country in the black continent, egypt is one of the main candidates for the transition to democracy. despite the suspension of political development and the geopolitical and geostrategic instability of the region, the desire for democracy and the effort to transition to a democratic political life is a social and sustainable demand in egypt. from a historical point of view, despite the experience of democracy in egypt, the lack of political participation of the people caused the fragility and instability of these movements until the 1980s. but with the transition to the third wave of democracy, the collapse of the soviet union, and the gradual transition of latin american and eastern european countries to democracy, pro-democracy actions in egypt were pursued more seriously. studying the history of political and social developments in egypt as a vanguard of the transition to native democracy is a sign of the emergence of an authoritarian structure and society, which seeks to lay the groundwork for the emergence of political pluralism and democracy by constantly trying to marginalize the hierarchical structure of power. in fact, the growth of social demands, political developments, the emergence of technological and cognitive processes, and the rising waves of globalization caused democracy to become one of the main demands of the egyptian society. but such a