نقش زلزله در پراکنش محوطه‌های استقراری عصر مفرغ و آهن در شرق زاگرس‌مرکزی - ایران

زمین‌لرزه‌های باستانی همواره تهدیدی بالقوه برای سکونتگاه‌های نه‌چندان مقاوم در مناطق لرزه‌خیز محسوب شده‌اند؛ طبق نتایج مطالعات باستان‌شناسی یکی از الگوهای رفتاری بشر در مقابل این پدیده غیرقابل پیش‌بینی، تغییر دائمی محل سکونت خود بوده است. نظر به واقع‌شدن بخش عمدۀ فلات ایران در یکی از پهنه‌های لرزه‌خیز کره‌زمین موجب می‌شود تا تحقیق و بررسی راجع‌به تاثیر این رخداد‌های طبیعی بر شیوۀ زیست انسان خصوصاً در دوران پیش‌ازتاریخ مورد مطالعۀ بیشتر قرار گیرد. در این‌راستا و با هدف میزان تاثیر این پدیدۀ طبیعی در زاگرس‌مرکزی و به‌منظور آگاهی از نحوۀ واکنش انسان‌ها به این پدیده پرداخته شده است؛ پرسش اصلی در این پژوهش حول این محور است که، اساساً زمین‌لرزه‌های کهن در بافتارهای باستان‌شناسی چگونه و براساس چه شواهدی قابل شناسایی است ؟ و تاثیرات این پدیدۀ مخرب بر تغییر الگوهای زیستی مردم در دوران پس از رخداد چگونه بوده است؟ برای گردآوری اطلاعات در این‌زمینه به یافته‌های مستند باستان‌شناسی حاصله از دو کاوش گودین‌تپه، کنگاور و تپۀ باباکمال تویسرکان از دوران مفرغ و تا پایان عصر آهن iii پ.م. استناد شده است. در ادامه برمبنای شواهد ناشی از شدت تخریب ناشی از زمین‌لرزه سعی‌شده است تا نسبت به بازسازی مقیاس شدت زمین‌لرزه‌ها براساس مقیاس مرکالی اقدام گردد و در نتیجۀ نهایی مشخص گردید که وقوع زمین‌لرزه‌های مخرب با شدت بیش از 6 درجه در مقیاس ریشتر در منطقۀ مورد بررسی خصوصاً در عصر مفرغ و آهن بی‌ارتباط با تاثیر تغییرات اقلیمی ناشی از شدت ذوب یخچال‌ها و تغییر شرایط هیدرولوژی کره‌زمین نبوده است، ولی نهایتاً پس از دورۀ مفرغ متاخر عملا حوداث ناشی از این رخداد موجب فروپاشی نسبی بسیاری از استقرارها تا دورۀ آهن iii گردیده است و عملاً در این برهۀ زمانی میزان جمعیت منطقه به حداقل ممکن کاهش یافته بود.

the role of earthquakes in the distribution of bronze and iron age settlements in the east of central zagros, iran

earthquakes have always been considered a threat to human settlements. according to the results of archeological studies, one of the behavioral patterns of humans in the face of earthquakes has been to permanently change their place of residence. the fact that the major part of iran’s plateau is located in one of the earthquake-prone areas of the planet makes the research and investigation about the impact of these natural events on the human way of life, especially in the prehistoric era, to be studied more. in this direction and with the aim of assessing the impact of this natural phenomenon in central zagros and in order to know how humans react to this phenomenon, it has been studied. our main question in this research revolved around how ancient earthquakes can be identified in archaeological contexts, and based on what evidence? what were the effects of this destructive phenomenon on the change in people’s biological patterns in the period after the incident? the information of this research has been collected from the archaeological excavations of godin tepe, kangavar and baba kamal tepe tuiserkan from the bronze age to the end of the iron age iii bc. in the following, based on the evidence of the severity of the destruction caused by the earthquake, an attempt has been made to reconstruct the intensity scale of the earthquakes based on the mercalli scale. as a result, it was determined that the occurrence of destructive earthquakes with an intensity of more than 6 degrees on the richter scale in the area of the investigation, especially in the bronze and iron age, was not unrelated to the impact of climate change caused by the intensity of melting glaciers and the change in the hydrological conditions of the earth. after the late bronze age, the events caused by this event caused the relative collapse of many settlements until the iron iii period, and practically at this time, the population of the region was reduced to the minimum possible.