تاریخ‌گذاری کاشی‌های با نقش انسانی دورۀ صفوی با کمک نگاره‌های هم‌عصر

 با انتخاب اصفهان در سال 1006ه‍.ق. به‌عنوان پایتخت حکومت صفوی، بناهای بسیاری در این شهر، ساخته شد که بیشتر سطوح داخلی و نمای بیرونی آن‌ها با تزئین کاشی‌کاری، مزیّن شد. نگارگران این عصر به یاری هنرمندان کاشی‌کار آمده و با ترسیم نقوش متنوع، به خلق آثاری زیبا و چشم‌نواز پرداختند؛ در‌حالی‌که در دوره‌های پیشین، کمتر نقوش انسانی روی کاشی‌ها دیده می‌شد؛ در دورۀ صفوی، و با شکوفایی مکتب اصفهان، محدودیت خلق آثار با نقش انسانی از میان ‌رفت. باتوجه به کثرت نقوش انسانی نقش‌شده بر کاشی‌های این دوره، هنوز پژوهش متمرکز، جامع و مستقلی برروی آنان صورت نگرفته است و در بیشتر پژوهش‌ها این گروه از کاشی‌ها به‌صورت کلی به دورۀ صفوی، نسبت داده‌می‌شوند؛ برهمین‌اساس، پژوهش حاضر با هدف تاریخ‌گذاری نسبی کاشی‌های گردآوری شده ازطریق تطبیق نقوش انسانی آن‌ها با نگاره‌های رقم‌دار این دوره تلاش نموده است تا به این پرسش‌ها پاسخ ‌داده‌شود که: نگارگری دورۀ صفویه چه تاثیراتی بر نقوش انسانی کاشی‌های این دوره گذاشته است و این تاثیرات چگونه می‌تواند در راستای تاریخ‌گذاری کاشی‌نگاره‌ها مورداستفاده قرارگیرد؟ روش گرد‌آوری یافته‌های این پژوهش، یافته‌اندوزی ازطریق مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی و با شناسایی بیش از 80 قاب کاشی با نقش انسانی از بناهای غیرمذهبی و آثار موجود در موزه‌های داخلی و خارجی بوده و روش پژوهش نیز تاریخی-تحلیلی و تطبیقی است. نتایج پژوهش، حاکی از آن است که نقوش انسانی موجود بر کاشی‌ها از مکتب اصفهان دورۀ صفوی تاثیر عمیق پذیرفته و باتوجه مضامین نقوش، ویژگی‌های ترسیم لباس‌ها (دستار، کلاه، شال‌های پیچیده‌ به کمر، لباس‌های بلند و گل‌دار)، حالت چهره، ابرو، حتی نوع ظروف طراحی شده و تطبیق آن‌ها با نقوش نگاره‌های رقم‌دار، می‌توان بازۀ زمانی بین اواخر نیمۀ نخست تا اوایل و اواخر نیمۀ دوم سدۀ 11ه‍.ق. را برای قاب کاشی‌ها درنظر گرفت.  

dating of tiles with human figures of the safavid period with the help of concurrent paintings

with the election of isfahan in 1597 a.d. as the capital of the safavid dynasty, many buildings were built in the city, most of their interior and exterior surfaces were decorated with tiles. the miniaturists of this era came to the help of tile artists and created beautiful and eye-catching works by drawing various motifs. in the safavid period, and with the flourishing of the isfahan school, the restriction of human figures, disappeared. according to this study, with the aim of relative dating of tiles by comparing their human motifs with the dated miniatures motifs of this period, has tried to answer these questions:  what effects did the painting of the safavid period have on the human motifs of the tiles of this period, and these effects how can it be used in the dating of tile paintings? the method of gathering the findings of this research; findings were made through library and field studies and by identifying more than 80 tile frames with human figures from non-religious buildings and works in different museums, and the research method is descriptive, analytical, and comparative. the results of the research indicate that the human motifs on the tiles from the isfahan school of the safavid period have been deeply influenced, and according to the themes of the motifs, the characteristics of the drawing of clothes (turbans, hats, shawls wrapped around the waist, long and flowery dresses), facial expressions, eyebrows, even the type of designed dishes and their matching with the motifs of figures, it is possible to consider the time period between the end of the first half to the beginning and the end of the second half of the 11th century ah for the frame of the tiles.