شکل‌گیری، توسعه و اضمحلال شهر تاریخی دهدشت

«دهدشت» یکی از شاخص‌‌ترین شهر‌های تاریخی جنوب‌غرب ایران است که در دورۀ شکوفایی خود، مرکز ناحیه‌ای به‌حساب می‌آمد که از دورۀ ساسانی و بعد از آن با نام‌های «بلادشاپور» و «کهگیلویه» از اهمیت به‌سزایی برخوردار بود. این شهر جزو معدود شهر‌های تاریخی ایران است که با وجود تحولات تاریخی متعدد، هنوز می‌توان آن‌را سالم‌ترین شهر تاریخی با معماری سنگی کشور دانست. دهدشت در دوران شکوفایی خود، دارای تمام مولفه‌های یک شهر، شامل: ارگ حکومتی، برج و بارو، مسجد جامع، مدرسه، کاروانسرا، حمام، بازار، میدان و سایر بنا‌های عام‌المنفعه و بیش از هزار درب خانۀ مسکونی بوده است. هدف از پژوهش پیشِ‌رو، درک و تبیین تاریخ و چگونگی شکل‌گیری، توسعه و زوال این شهر ارزشمند تاریخی است. در این پژوهش که به روش تاریخی- تحلیلی انجام گرفت، تلاش بر آن بود تا با مقایسۀ نتایج مطالعات میدانی، مواد فرهنگی (سکه، معماری، یافته‌های سفالی، کتیبه‌ و نوشته‌های سنگ‌قبر‌ها) و داده‌های اسنادی (منابع مکتوب) به این پرسش پاسخ گفته شود که، سیر تاریخی و نحوۀ شکل‌گیری، توسعه و اضمحلال شهر تاریخی دهدشت چگونه بوده است؟ نتایج به‌دست آمده، حکایت از روند رو به رشد دهدشت از سده‌های میانۀ اسلامی و اوج ترقی و شکوفایی آن در دورۀ صفویه و زوال تدریجی شهر پس از این دوره دارد. نتایج مطالعات میدانی هم‌چنین مشخص ساخت که احتمالاً استقرار اولیۀ شهر ابتدا در محله‌ای که امروزه «محلۀ رواق» نام دارد، شکل‌گرفته و بعداً در دورۀ صفوی تمرکز و رونق شهر در بخش شرقی (اصلی) بیشتر می‌شود و بخش غربی آن (محلۀ رواق) از رونق اولیه خود می‌افتد. امروزه شهر تاریخی دهدشت باوجود وسعت و عظمت بقایای معماری آن، خالی از سکنه و متروک باقی‌مانده است. 

the formation, development and decay of the historical city of dehdasht

dehdasht is one of the most significant historical cities in the southwest of iran, which in its flourishing period was considered the center of a region that was important from the sassanid period and after that with the names of beladshapur and kohgiluyeh had. this city is one of the historical cities of iran, which despite many historical developments, it can still be considered the healthiest historical city with stone architecture in the country. during its heyday, dehdasht had all the components of a city, including government citadel, tower and ramparts, mosque, school, caravanserai, bath, market, square, and other public buildings and more than a thousand residential houses. the purpose of this research is to understand the history and how the formation, development and decline of this valuable city. in this research, which was conducted in a historical-analytical way, it was attempted to compare the results of field studies, cultural materials (coins, architecture, pottery finds, inscriptions and inscriptions on tombstones) and documents (written sources) be answered to this question, how was the historical course and the way of formation, development and decay of the historical city of dehdasht? the obtained results indicate the growing trend of dehdasht from the middle islamic centuries and the peak of its development and prosperity in the safavid period and the gradual decline of the city after this period. the results of the field studies also revealed that the initial location of the city was probably first formed in the neighborhood that is called “rawaq neighborhood” today, and later in the safavid period, the concentration and prosperity of the city increased in the eastern(main) part, and then the western part falls from its initial prosperity. despite the development of dehdasht in the west-east axis, with the fall of the safavid rule, this city lost its prosperity so that today its historical context remains uninhabited and abandoned.