پژوهشی دربارۀ سنگ‌نگارۀ شکار شیر فتحعلی‌شاه در شهرری

در گذشته، سنگ‌نگاره‌ای موسوم به «شکار شیر» از فتحعلی‌شاه در شهرری وجودداشته که بر اثر کوه‌بری کارخانۀ سیمان ری از بین رفته است. از این سنگ‌نگاره امروزه تنها قطعه‌ای کوچک باقی‌مانده است. از آنجا که قسمت اعظم این سنگ‌نگاره از بین رفته درمورد آن ابهامات زیادی وجود دارد؛ به‌طورمثال، موقعیت دقیق آن مشخص نیست و در پژوهش‌ها، سال ساختِ 1246ه‍.ق. به این سنگ‌نگاره نسبت داده شده، اما درستی آن معلوم نیست؛ هم‌چنین پیرامون نقش‌برجسته، کتیبه‌ای شامل اشعاری به نستعلیق وجودداشته که تاکنون خوانده نشده است. ازسوی دیگر، به‌دلیل نزدیکی این نقش‌برجسته به سنگ‌نگارۀ چشمه‌علی اطلاعات مربوط به این دو، گاهی به اشتباه به دیگری نسبت داده می‌شود و محققان را دچار خطا می‌کند. هدف این پژوهش آن است که تصویر روشنی از این سنگ‌نگاره به‌دست دهد و ابهامات دربارۀ آن‌را برطرف کند. این پژوهش سعی‌در پاسخ به این پرسش‌ها دارد که، موقعیت این سنگ‌نگاره بر کدام بخش کوه سرسره بوده و سال ساخت آن چه زمانی است؟ محتوای متن اشعار کتیبۀ پیرامونی آن چیست؟ چه تغییراتی در طول زمان بر این سنگ‌نگاره وارد شده و سرنوشت آن درنهایت چگونه بوده است؟ این پژوهش دارای ماهیت تاریخی-تحلیلی است و از آنجا که قسمت اعظم سنگ‌نگاره از بین رفته متون تاریخی و تصاویر به‌عنوان منابع دست اول، راهگشای پرسش‌های این پژوهش است؛ درنهایت به کمک منابع دست اول، موقعیت این سنگ‌نگاره بر کوه سرسرۀ شهرری مشخص می‌شود. نتایج نشان می‌دهد اشعار کتیبه در مدح و تمجید از فتحعلی‌شاه است و ماده‌تاریخ کتیبه، سال ساخت آن‌را 1246ه‍.ق. مشخص می‌کند؛ سرانجام زمانی بین سال‌های 1340 تا 1345ه‍.ش. در اثر انفجارهای کارخانۀ سیمان ری این سنگ‌نگاره تخریب‌شده و تنها قطعه‌ای از آن شامل دُم شیر و کتیبه‌های اطرافش باقی می‌ماند که در محوطۀ موزۀ کارخانۀ سیمان ری نگه‌داری می‌شود. 

a research on the relief of fath-ali shah’s lion hunting in shahr-e ray

abstractin the past, there existed a relief known as fath-ali shah’s lion hunting in shahr-e ray. regrettably, this precious piece of history has undergone significant damage due to the mining activities of ray cement factory. presently, only a fragment of this relief is preserved. since most of this relief is lost, there are many uncertainties about it; for example, the exact location of the relief in shahr-e ray remains unknown. various studies attribute the construction year of this relief to 1246 ah, but its accuracy is still subject to debate. additionally, there was an inscription surrounding the relief containing poetic verses in nastaliq script, which have not been deciphered yet. on the other hand, due to the proximity of this relief to cheshme-ali’s relief, the information related to these two is sometimes mistakenly attributed to the other, causing researchers to make mistakes. this research aims to give a clear picture of this relief and to remove the gaps surrounding it. this research intends to answer the following questions: what was the original location of the relief on sorsore mountain and when was it built? what precisely is the content of the poetic inscriptions surrounding it? what alterations has this relief undergone over time, and what has ultimately become of it? this research adopts a descriptive-analytical approach, relying on historical texts and images as primary sources to guide the investigations. finally, by the primary sources, the location of this relief on sorsore mountain is determined. the results show that the poems of the inscription are in praise of fath-ali shah, and the chronogram indicates the year of its construction in 1246 ah. eventually, sometime between 1340 and 1345 sh, due to the explosions of the ray cement factory, this relief was destroyed, and only a fragment of it including the lion’s tail and the inscriptions around it remained, which is kept in the museum of the ray cement factory.