مطالعۀ آثار شیشه‌ای زرین‌فام دوران اسلامی و تطابق آن با دستورالعمل‌های «الدره‌المکنونه»

زرین‌فام، نقاشی مینایی بر روی شیشه و یا لعاب است که پخت آن در کوره با محیط احیاء انجام می‌گیرد و پس از تکمیل فرآیند پخت، تشکیل لایۀ درخشان با جلای فلزی را می‌دهد. این تلالو و جلای فلزگونه می‌تواند در طیف‌های رنگی مختلفی هم‌چون طلایی و یا قرمز مسی باشد که توسط نانو ذرات مس و نقره ایجاد می‌گردد. اولین آثاری که از اجرای تکنیک زرین‌فام به‌دست آمده است بر روی ظروف شیشه‌ای می‌باشد؛ اما این تکنیک براساس نظریۀ اکثر محققین از قرن سوم هجری‌قمری بر روی سفالینه‌های لعاب‌دار به‌کار گرفته شد و ادامه یافت. از طرفی در منابع تاریخی در نسخۀ خطی الدرهالمکنونه به‌دستورالعمل‌های زرین‌فام برروی آبگینه پرداخته شده است. در پژوهش حاضر سعی‌شده است تا به این پرسش پاسخ دهد که چه نقاط اشتراکی بین آثار شیشه‌ای زرین‌فام با دستورالعمل‌های رسالۀ الدره المکنونه وجود دارد؟ پژوهش حاضر از نوع بنیادی است و اطلاعات علمی و اسناد تاریخی مورد پژوهش به‌صورت اسنادی جمع آوری و سپس از روش تحقیق تاریخی-تحلیلی مورد بررسی و تبین قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که عناصر به‌کاررفته در زرین‌فام‌ شیشه‌های دوره‌های نخست اسلامی با دستورالعمل‌های الدرهالمکنونه تطابق دارد؛ هم‌چنین در شیوه و اجرای رنگ آمیزی و همین‌طور در تنوع رنگی بین آثار شیشه‌ای زرین‌فام و دستورالعمل‌های الدرهالمکنونه تطابق وجود دارد. 

the study of lustre glass works in the islamic era and its compliance with the instructions of “al-durra al-meknuna”

lustre is an enamel painting on glass or glaze, which is baked in a furnace with a regenerating environment, and after the baking process is completed, it forms a shiny layer with a metallic polish. this metallic luster can be in different color ranges such as gold or copper red, which is created by copper and silver nanoparticles. the first works that have been obtained from the implementation of the lustre technique are on glass containers. however, according to the theory of most researchers, this technique was used on glazed pottery from the 3rd century ah and continued. on the other hand, in the historical sources, the instructions of lustre on abgineh are discussed in the manuscript of al-durra al- meknuna. in the present research, it has been tried to answer the question, what are the points of commonality between the glass works of lustre and the instructions of risalah al-durra al- meknuna? the current research is of fundamental type and the scientific information and historical documents of the research were collected in the form of documents and then analyzed and explained using the descriptive-analytical research method. the results show that the elements used in the gilding of the glasses of the early islamic periods are in accordance with the instructions of al-durra al- meknuna. also, there is a match between lustre’s glass works and the instructions of al-durra al- meknunain the way and implementation of coloring and also in the color variation.