نخستین استقرارهای دورۀ نوسنگی بی‌سفال در منطقۀ کُهگیلویه: شواهدی از تپۀ بی‌بی‌زلیخایی

منطقۀ زاگرس و کوه‌پایه‌های آن، به‌ویژه بخش‌های مرکزی و در مناطقی مانند کرمانشاه، لرستان و ایلام، بیشترین شواهد مربوط به دورۀ نوسنگی و گذار از سیستم معیشتی مبتنی‌بر شکار و گردآوری خوراک به یکجانشینی و اهلی کردن گیاهان و حیوانات را به‌دست داده است. در مقایسه با زاگرس‌مرکزی، بخش‌های جنوبی زاگرس کمتر موردتوجه پژوهشگران بوده و دانسته‌های ما اندک. تپۀ بی‌بی‌زلیخایی نخستین محوطۀ کاوش‌شدۀ دورۀ نوسنگی در منطقۀ کُهگیلویه در بخش‌های جنوبی زاگرس است که آگاهی‌های جدیدی را به‌دست می‌دهد. پی بردن به جوانب گوناگون زندگی دورۀ نوسنگی بی‌سفال در محوطه، به‌دست آوردن بقایای گیاهی و جانوری برای بازسازی معیشت اقتصادی مردمان دورۀ نوسنگی و از طرفی بازسازی زیست‌بوم باستانی منطقه در اوایل دورۀ هُولوسِن و به‌دست آوردن نمونه‌هایی برای تاریخ‌گذاری مطلق جهت تعیین قدمت محوطه از مهم‌ترین اهداف این پژوهش است. مهم‌ترین پرسش‌های پژوهش شامل: آیا استقرار در تپۀ بی‌بی‌زلیخایی فقط مربوط به نوسنگی بی‌سفال است؟ نوع استقرار و طول مدت آن در این محوطه چقدر است؟ و معیشت اقتصادی مردمان بی‌بی‌زلیخایی تا چه‌اندازه براساس گردآوری و شکار و چه‌اندازه براساس کِشت آگاهانه و پرورش و نگه‌داری حیوانات بوده است؟ مهم‌ترین فرضیات این پژوهش عبارتند از: براساس مجموعۀ دست‌ابزارهای سنگی گردآوری‌ شده و یافت نشدن سفال‌های قدیمیِ هم‌زمان، فرض‌ ما این است که این تپه متعلق به دورۀ نوسنگی بی‌سفال بوده و با توجه به ویژگی‌های بوم‌شناختی محوطه فرض دیگر ما این است که نظام معیشتی ساکنان بی‌بی زلیخایی ترکیبی از دامداری، گردآوری دانه‌های گیاهی و غلات وحشی، شکار پستانداران کوچک‌جثه و در مقیاس کوچک ماهیگیری بوده است. روش پژوهش در این نوشتار توصیفی- تحلیلی است؛ به این معنا بخشی‌هایی که مرتبط با یافته‌های کاوشِ محوطه است را تا حد امکان توصیف نموده و سپس آن‌ها را در بستر مناسب خود ارزیابی و تحلیل می‌کنیم. نتایج آزمایش‌های کربن 14 نشان می‌دهد که محوطۀ بی‌بی‌زلیخایی و منطقۀ کُهگیلویه دست‌کم از نیمۀ اول هزارۀ هشتم پیش‌ازمیلاد مورد سکونت قرار گرفته است.   

the first pre-pottery neolithic occupations in the kohgilouyeh region: evidence from tap-e bibizolaikhaei

the zagros region and its hilly flanks, particularly its central parts in the provinces such as kermanshah, lorestan and ilam have provided most evidences related to theneolithic period and the transition from hunting and gathering to farming and herding. however, our understanding of the neolithization process in the southern part of thezagros mountains remains limited and poorly understood to this day. the excavationof tap-e bibizolaikhaei is the first neolithic excavated site in the kohgilouyeh region,providing new archaeological data. the primary objective of our research was toexplore various aspects of the neolithic way of life at the site, including recoveringanimal and plant remains to reconstruct economic practices and ancient ecology in theearly holocene period. another important aim was to obtain samples for c14 dating toestablish a reliable chronology for the site. to address these goals, we sought answersto significant research questions include: is the settlement of bibizolikhaei exclusivelya pre-pottery neolithic settlement? what is the type of the settlement and how long didit last?? to what extent was the economic practices of bibizolaikhaei people based onhunting and gathering and how much was it based on farming and herding? based on thestone tools assemblage and the absence of contemporaneous pottery, we infer that thesite belongs to the pre- pottery neolithic period. regarding the ecological features of thesite, we documented that the subsistence practices of its settlers involved a combinationof gathering plant seeds and wild grains, as well as hunting small mammals andengaging in small-scale fishing. this article employs a descriptive-analytical researchmethod wherein we describe and analyze the excavated findings within their context.additionally, the c14 results confirm that the site was occupied during the first half of8th millennium bc