مواجهۀ روایت‌شناسی و باستان‌شناسی (تحلیل الگوهای روایی دست‌ساخته‌هایِ تمدن جیرفت برپایۀ گونه‌شناسی روایت دیداریِ فرانس ویکهاوف)

خوانش آثار باستانی، نخستین‌گام پس از عمل کاوش است؛ از این‌رو، پرداختن به اشیائ باستانی به‌عنوان رکن اساسی علم باستان‌شناسی، به‌ویژه توجه به مسائل روش‌شناختی جهت تحلیل دست‌ساخته‌های تاریخی امری ضروری می‌نماید؛ به‌عبارت دیگر، لزوم به‌کارگیریِ ظرفیت‌های روش‌شناختی نو، با تاکید بر رابطۀ میان رسانۀ بصری و دست‌ساختۀ باستانی به‌عنوان منابع اطلاعاتی ارزشمند، کانون بحث حاضر را تشکیل می‌دهد. در همین راستا، در سه دهۀ اخیر روایت‌شناسی دیداری نیز به مثابۀ روشی نوپدید در تاریخ هنر معاصر، در کنار دیگر حوزه‌های بینارشته‌ای، جهت تحلیل معانی متون بصری و شناخت ژرف‌تر اسناد مکشوف باستانی موردتوجه قرار گرفته است. روایت‌شناسی دیداری از -مکتب نخست ویَن- سربرآورد؛ مبانی نظری آن، عمدتاً بر محور ایجاد تاریخ هنرِ علمی، صرف‌نظر از هرگونه داوری زیبایی‌شناختی، هم‌چنین تدوین یک روش دقیق تحلیلی که به‌وسیلۀ آن بتوان کلیۀ دست‌آفریده‌های فرهنگی را مورد خوانش قرار داد استوار بود. هدف اصلی پژوهش حاضر نیز شناسایی شیوه‌های مختلفی است که ازطریق آن آفرینندگان این آثار به خلق انواع روایت‌ها‌ی داستانی و انتقال معانی، به‌واسطۀ سه شاخص: «شخصیت»، «مکان صحنه» و «حرکت» پرداخته‌اند؛ بنابراین با استفاده از نظام گونه‌شناختی روایت تصویری «فرانس ویکهاوف» در مکتب وین، گونه‌های بنیادین روایت برروی شش نمونۀ مطالعاتیِ تمدن باستانی جیرفت مورد بررسی قرار گرفت. درنتیجه، پس از بررسی بسامد یا بیشینۀ گونه‌های پرتکرار درمیان نمونه‌های تصویری تمدن جیرفت، نشان داده شد که الگوهای روایت دیداری در این تمدن باستانی هم‌چنان از گسترۀ نظام گونه‌شناختی ویکهاوف تبعیت می‌کنند. درنهایت به کمک تحلیل گونه‌شناختی، نمونه‌های موردمطالعه منطبق‌بر الگوهای روایی منفرد، تداومی و تکاملی ویکهاوف، در قالب یک جدول صورت‌بندی شد.  

the encounter of narratology and archaeology (analysis of narrative methods of jiroft civilization artifacts based on franz wickhoff`s typological system of visual narrative)

reading ancient artifacts is the first step after the act of excavation. therefore, dealing with ancient objects as a fundamental pillar of archaeological science, especiallypaying attention to methodological issues for the analysis of historical artifacts, is essential. in other words, the need to use new methodological capacities, with emphasison the relationship between visual media and ancient artifacts as valuable sourcesof information, forms the focus of this discussion. in this regard, in the last threedecades, visual narratology has also been considered as a newly emerging method inthe history of contemporary art, along with other interdisciplinary fields, for analyzingthe meanings of visual texts and for a deeper understanding of discovered ancientdocuments. visual narratology emerged from the first vienna school. its theoreticalfoundations for the creation of art history, regardless of aesthetic judgment, alsodeveloped an analytical method by which all kind of cultural creations can be read.the main goal of the present study is also to identify the different methods throughwhich the creators of these works have created narratives and transmitted meanings,through the three indicators of character, scene and movement. therefore, using franzwickhoff`s typological system of visual narrative in the vienna school, the basic typesof narrative were examined on 6 study samples of the ancient jiroft civilization. as aresult, after examining the frequency or maximum of the most frequent types among thevisual samples of the jiroft civilization, it was shown that the visual narrative patternsin this ancient civilization still follow the scope of wickhoff typological system. finally,with the help of typological analyses, the studied samples are formatted into a tableaccording to wickhoff`s isolated, continuous and complementary.