شهرنشینی مفرط، عاملی در ایجاد بحران عصر مفرغ پایانی در شرق ایران

یکی از واقعیت‌هایی که در بافت‌های باستان‌شناختی مربوط به اواخر عصر مفرغ دیده می‌شود، ترک و یا کوچک‌شدن بیش از اندازۀ محوطه‌ها است. بسیاری از محوطه‌ها و سکونتگاه‌های فلات ایران و خارج از فلات ایران در پایان عصر مفرغ به‌صورت ناگهانی و غیرمنتظره دچار فروپاشی شدند و یا روند رو به رشد این جوامع متوقف شده است. پژوهشگران عوامل متعددی ازجمله: سیل، زلزله، مهاجرت اقوام تازه‌وارد و... را برای این رخداد درنظر گرفته‌اند که به این عوامل می‌توان تاثیر عاملی چون «شهرنشینی مفرط» را نیز اضافه کرد که چندان به آن پرداخته نشده است. متعاقب شهرنشینی مفرط چالش‌هایی از قبیل: تغییرات گرمایی منطقه‌ای، تخریب زیستگاه و تنوع زیستی و اکوسیستم به‌عنوان عواملی شتاب‌دهنده در بحران‌های این دوره، می‌توانسته وخامت شرایط را بیشتر کند و پرسش اصلی این پژوهش بررسی شواهد و میزان و چگونگی اثرگذاری این عوامل در ایجاد بحران‌های عصر مفرغ پایانی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که پس از افزایش جمعیت در مراکز شهری با توجه به عدم برنامه‌ریزی اداری برای کنترل شرایط ناشی از شهرنشینی متراکم و درنتیجه برهم‌خوردن نظم محیطی و توازن طبیعی، جامعه به‌صورت یک سیستم پایدار سعی‌در بازگرداندن شرایط طبیعی کرده که این سعی، در برگشتن به توازن به‌صورت‌های مختلف هم‌چون تصمیم به ترک استقرارگاه‌های بزرگ و حرکت به‌سمت نواحی حاشیه‌ای و پیرامونی دارای منابع غذایی و آبی کافی بروز کرده است. شواهد این رخداد در مناطقی مانند: مرو، بلخ شمالی و جنوبی و نواحی دوآب در شرق سند دیده می‌شود؛ در برخی موارد نیز بحران در جوامع بیشتر شده و به‌صورت مشکلات جدیدتر هم‌چون قحطی و بیماری‌های همه‌گیر و جدال‌های بین منطقه‌ای و مواردی از این دست بروز کرده که منجر به فروپاشی جوامع شده است. 

over urbanization, a factor in the late bronze age crisis in eastern iran

one of the facts that can be seen in the archaeological contexts of the late bronze age in the abandonment or excessive reduction of the enclosures. at the end of the bronze age, many sites and settlements in the iranian plateau and outside the iranian plateau collapsed suddenly and unexpectedly, or the growing process of these societieshas stopped. researchers have considered several factor such as floods, earthquakes,immigration of newly arrived ethnic groups, etc. for this event, to these factors we canalso add the effect of factors such as over urbanization, which has not been addressedmuch. as a result of over urbanization, challenges such as; regional thermal changes,destruction of habitat and biodiversity and ecosystem as accelerating factors in thecrises of this period could further worsen the situation. the result of this research showthat after the increase in population in urban centers due to the lack of administrativeplanning to control the conditions caused by dense urbanization and as a result thedisruption on environmental order and natural balance, the society has tried to restorethe natural conditions as a stable system this attempt to return to the balance has beenmanifested in various ways, such as the decision to leave large settlements and move toperipheral and peripheral areas with sufficient food and water resources. the evidenceof this event can be seen in areas such as merv, northern and southern balkh, and doabareas in eastern sind; in some cases, the crisis in the societies has increased and it hasappeared in the form of newer problems such as famine and epidemics, inter regionalconflicts and such things, which have led to the collapse of societies.