مطالعۀ تطبیقی شیوۀ اجرای آرایۀ گچی کشته‌بری با سایر آرایه‌های گچی در معماری دورۀ صفویه

در دورۀ صفویان ابداعات و نوآوری‌هایی در آرایه‌های گچی ایجاد می‌شود. آرایۀ‌ گچی کشته‌بری، یکی از جذاب‌ترین آرایه‌های معماری دورۀ صفوی است که با نقوش متنوع در برخی بناهای آن دوره اجرا شده و دارای خلاقیت و نوآوری خاصی است که با شیوۀ اجرای گونه‌های دیگر آرایۀ گچی متمایز است. مطالعه و شناخت شیوه‌ها و مراحل اجرایی آرایه‌های گچی معماری صفویه در راستای حفاظت از آن‌ها به‌شمار می‌رود. هدف این پژوهش، شناسایی شباهت‌ها و تفاوت‌ها، گوناگونی‌ روش‌ها و مراحل و ترتیب اجرای آرایۀ‌ گچی کشته‌بری در مقایسه با سایر آرایه‌های گچی در معماری دورۀ صفویه و طبقه‌بندی آرایه‌های گچی این دوره است. پرسش‌های پژوهش عبارتند‌از: طبقه‌بندی مناسب برای گونه‌های فنی اجرایی آرایه‌های گچی در معماری دورۀ صفوی چیست؟ شباهت‌ها و تفاوت‌های آرایه‌گچی کشته‌بری با سایر آرایه‌های گچی در معماری دورۀ صفویه از لحاظ شیوه و مراحل ساخت و اجرا کدامند؟ روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی-مقایسه‌ای، و یافته‌اندوزی به‌صورت مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی است. نتایج مطالعات نشان‌داد آرایه‌های گچی در معماری صفویه، براساس معیار هفت‌گانۀ شیوۀ شکل‌دهی، جنس مواد و مصالح مورداستفاده در زمینه، شکل ظاهری سطوح روی نقوش، اندازه و میزان برجستگی، کارهای تکمیلی، ازلحاظ زمینه و شکل نقوش، تقسیم‌بندی شد. در اجرای آرایۀ گچی کشته‌بری برعکس سایر آرایه‌های گچی دورۀ صفویه، پرداخت‌کاری، صیقل‌کاری، کوژ یا کاوکردن روی سطوح نقوش انجام نمی‌شد و فقط زمینۀ طرح و یا برخی از نقوش کنده‌کاری و نهایتاً پرداخت می‌شد. آرایۀ گچی کشته‌بری ازلحاظ شیوه، مراحل و ترتیب اجرا بیشترین شباهت با آرایۀ گچی با لایه‌های رنگی کنده‌کاری شده دارد. این شباهت‌ها، ازلحاظ ضخامت هر لایه به اندازۀ یک میلی‌متر و شیوۀ برش با زاویۀ 90درجه نسبت‌به سطح نقوش و پرداخت و صاف‌کردن قسمت‌های کنده‌کاری شده و ازلحاظ شکل ظاهری روی نقوش با سطح صاف و تخت، قابل‌مقایسه است؛ هم‌چنین، آرایۀ گچی‌کشته‏بری ازلحاظ شیوه، مراحل و ترتیب اجرا، بیشترین تفاوت را با آرایۀ نقری پرشده با گچ رنگی، دارد.  

a comparative study of the execution method of the koshtehbori stucco decoration with other stucco decorations in safavid period architecture

during the safavid period, innovations were created in stucco decorations. the koshtehbori stucco decoration is one of the most attractive and unique architecturaldecorations of the safavid period, which was implemented with various motifs in some of the buildings of that period and has a special creativity and innovation that is differentfrom the implementation of other types of stucco decorations. knowing the methodsand implementation steps of stucco decorations in restoration projects and studyingthem is considered as one of the essential elements and an inseparable part of theprotection of historical stucco decorations. the purpose of this research is to identifythe similarities and differences, the variety of methods and the stages of implementationof koshtehbori stucco decoration with other stucco decorations in the architecture ofthe safavid period. the questions of this research are: what are the similarities anddifferences of koshtehbori stucco decoration with other stucco decorations in safavidperiod architecture in terms of the method and stages of construction and execution?what is the appropriate classification for technical types of stucco decorations insafavid architecture? the research method is descriptive-analytical and comparative,and the collection of findings is in the form of library studies and field observations.the results of the studies showed that, unlike other stucco decorations of the safavidperiod, in the execution of the koshtehbori stucco decoration, finishing, polishing,convex or concavity was not done on the surface of the motifs, and only the backgroundof the design or some carving motifs. in terms of the method, stages and sequenceof execution, the koshtehbori stucco decoration, is the most similar to the stuccodecoration with carved colored layers. these similarities are in terms of the thickness ofeach layer of one millimeter and the method of cutting at an angle of 90 degrees to thesurface of the motifs and polishing and smoothing the carved parts. is. also, in terms ofthe method, steps and sequence of execution, the koshtehbori stucco decoration, is themost different from the carved decoration filled with colored gypsum