طبیعت در آثار وارثانِ کلک بهزاد، تا طبیعت بی‌جان در آثار میرزابابا

دورۀ صفویه در ایران، مصادف است با اواخر سدۀ 16م. در اروپا؛ دورانی که نقاشی طبیعت بی‌جان در هلند و به‌تبع آن در غرب ظهور کرد و بسیار موردتوجه هنرمندان آن مقطع اروپا قرار گرفت؛ اما باوجود حضور نقاشان هلندی در دربار صفویان، آشنا شدن ایرانیان با آثار اروپاییان، تاثیرپذیری هنرمندان ایرانی از عناصر نقاشی غربی، استقلال نسبی هنرمندان از دربار، رواج تک‌نگاری و ظهور طبقۀ متوسط و...، نقاشان ایرانی به طبیعت بی‌جان هیج توجهی نکردند. برای اولین‌بار «میرزا بابای اصفهانی» با پردۀ «شب یلدا» در دورۀ قاجار به طبیعت بی‌جان توجه نشان‌داد. در این دوره تحت‌تاثیر شرایط سیاسی، فرهنگی و اجتماعی و متاثر از عواملی چون: تاسیس چاپخانه و پایان عصر کتاب‌نگاری، آشنایی با افکار عصر روشنگری، درباریانی به‌شدت شیفته و مرعوب تمدن غرب، آشنایی با عکاسی و... رسالت و کارکرد هنر دستخوش تحولات ماهوی شد و عناصر هنر غربی بر سنت نگارگری ایرانی فایق آمد؛ به‌طوری‌که به چالشی جالب برمی‌خوریم: اولین پردۀ طبیعت بی‌جان که سبکی کاملاً غربی است، به آخرین سنگر مقاومت عناصر نگارگری ایرانی بدل شد. در این نوشتار براساس روش تاریخی، توصیفی-تحلیلی و با پرداختن به‌شرایط فرهنگی و سیاسی دو دورۀ صفویه و قاجاریه بررسی می‌شود؛ بر این‌اساس پرسش‌های پژوهش عبارتنداز: چرا نقاشان ایرانی باوجود آشنایی با آثار غربی و تاثیرپذیری فراوان از هنر آن‌ها، هیچ توجهی به سبک طبیعت بی‌جان نکردند؟ دلایل ظهور این سبک در آثار میرزا بابا با تاخیر دو سده‌ای چه بود؟ با این هدف که، خط ربط میان رواج واقع‌گرایی و موردتوجه قرار دادن طبیعت در آثار وارثان «کلک بهزاد» در دورۀ صفویه که نقطۀ عطفی در تاریخ نگارگری ایرانی محسوب می‌شود، تا خلق اولین پردۀ طبیعت بی‌جان در دو سدۀ بعد از این تحولات به‌دست آید.

nature in the works of behzad’s heirs to still life in the works of mirza-baba

for the first time, “mirza-babai esfahani” paid attention to the still life with the curtain “yalda night” in the qajar period. in this period, under the influence of political, cultural and social conditions and influenced by factors such as the establishment of the printing press and the end of the era of book writing, familiarity with the thoughtsof the enlightenment era, courtiers who were deeply fascinated and intimidated bywestern civilization, familiarity with photography and... the mission and function of artit underwent substantial changes. and the elements of western art prevailed over thetradition of iranian painting. so we come across an interesting paradox: the first screenof still life, which is a completely western genre, became the last bastion of resistance ofiranian painting elements. in this article, based on the historical, descriptive, analyticalmethod, and by addressing the cultural and political conditions of the safavid andqajar eras, why iranian painters, despite being familiar with western works and greatlyinfluenced by their art, do not pay attention to the genre of nature. didn’t they die? whatwere the reasons for the emergence of this genre in the works of “mirza-baba” with adelay of two centuries? with this aim, the link between the popularization of realismand attention to nature in the works of kalk behzad’s heirs during the safavid period,which is considered a turning point in the history of iranian painting, to the creation ofthe first still life scene two centuries after these developments, let’s find.