تحلیل نقادانۀ مرمت کتیبۀ معرق سنگ و کاشی خدایخانۀ مسجد عتیق شیراز‌ با تاکید بر اصالت فرم

مسجد عتیق شیراز از مساجد تاریخی ایران است و دارای تزئینات منحصربه‌فردی ازجمله کتیبۀ معرق سنگ و کاشی خدایخانه‌ است که توسط «پیر یحیی صوفی» از خوشنویسان به‌نام قرن هشتم ‌هجری‌قمری نوشته شده است. این کتیبه با توجه به منابع تاریخی، بارها بازسازی شده، اما در این کتیبه برخی از موارد با مرمت‌هایی مواجه هستند که بدون رعایت اسلوب نگارش کتیبۀ اصلی، کتیبۀ موردنظر بازسازی شده است که باعث خدشه وارد کردن به اصالت اثر تاریخی و منجر به بروز اشتباه‌ شده است؛ برای این اساس، پرسش‌های پژوهش عبارتنداز: در بازسازی‌های انجام‌شده برروی کتیبۀ معرق سنگ و کاشی خدایخانۀ مسجد عتیق شیراز تا چه‌میزان به موضوع اصالت و ممانعت از جعل کتیبه توجه شده است؟ در بازسازی ‌کتیبۀ‌ معرق سنگ ‌و ‌کاشی خدایخانۀ مسجد عتیق شیراز مرمتگر تا چه‌میزان اصول کتیبه‌ نویسی پیر یحیی صوفی را رعایت کرده است؟ در راستای پاسخ به پرسش‌های مطرح‌شده در این پژوهش، به بررسی بخش‌های بازسازی شدۀ کتیبه معرق خدایخانه پرداخته شده است. بخش‌های مرمتی بازبینی شدند و با دیگر آثار پیریحیی صوفی مقایسه گردید. روش پژوهش، از نوع پژوهش‌های کیفی، گردآوری مبتنی‌بر مطالعات کتابخانه‌‌ایی و میدانی و روش مطالعه‌ داده‌ها تطبیقی و تحلیلی‌ است. نتایج یافته‌ها، نشان‌دهندۀ این موضوع است که در بازسازی کتیبۀ معرق برخی بخش‌ها‌، تفاوت‌هایی با خط ‌پیر یحیی صوفی وجود دارد؛ این مسئله نشان‌دهندۀ عدم شناخت کتیبه از نظر ساختاری و یا رویکرد سلیقه‌‌ای در مرمت کتیبه و مداخلۀ افراطی در مرمت کتیبه‌ها که باعث خدشه وارد نمودن به اصالت اثر موردنظر است.  

critical evaluation of restoration of the stone and tile mosaic inscription of the atigh mosque of shiraz, emphasizing the authenticity of the form

atigh jameh mosque, also known as masjid-e-atigh in persian, is the oldest mosque in shiraz, iran. it is situated on the east side of the shah cheragh shrine. the constructionof the mosque began in the year 276 and was completed in 281 ah to celebrate the conquest of shiraz by saffarid amroleiss. the mosque has been restored several timesduring the atabeg, timurid, and safavid eras. it has six entrances, but the main entranceis located on the northern side, which was restored during the safavid era. this mosqueholds a special cultural and historical significance for the people of shiraz. the jamehmosque of atigh in shiraz is an exceptional historical mosque in iran. it boasts uniquearchitectural decorations, including a stone-and-tile inscription placed in the god’shouse of the mosque. pir yahya sufi, one of the famous calligraphers in the 8th hijricentury, inscribed the writing of the inscription. according to historical documents, themosque has been restored several times. unfortunately, some restoration practices havetarnished the originality of the work by ignoring the calligraphic style of the originaldescription. in the present study, the restored parts of the tile inscription have beenexamined. the examined parts were compared with other works of pir yahya sufi andwith other parts of the original inscription itself.