پژوهشی در قالی‌های فراهان-ساروق موجود در خزانۀ بافته‌ها وابسته به بنیاد مستضعفان

آثار و اشیاء هنری موجود در موزه‌‌ها، گنجینه‌های ارزشمند فرهنگی و تمدنی هستند که معمولاً کمتر به منصۀ پژوهش درمی‌آیند و در بُعد مطالعۀ علمی و معرفی به مخاطب، دچار نوعی غفلت از سوی پژوهشگران واقع می‌گردند؛ بر این پایه، مجموعه آثار هنری و به‌طور ویژه قالیچه‌های موجود در خزانۀ بافته‌های بخش اسلامیِ مجموعۀ فرهنگی (موزه) بنیاد مستضعفان و جانبازان، نمونه‌های ارزشمندی از آثار فاخر موزه‌ای و گنجینه‌ای نفیس از قالی‌های دورۀ قاجار است که دارای ظرفیت و قابلیت‌های قابل‌توجهی در مطالعه و پژوهش و معرفی هستند؛ قالی‌هایی که از کانون‌های مختلف بافندگی ایران جمع‌آوری گشته و دارای انواع طرح‌ها و نقشه‌های متنوع است. مجموعاً تعداد 51 تخته قالیچه در این موزه نگه‌داری می‌شود که از آن میان، تعداد 8 تخته مربوط به منطقه فراهان-ساروق است. منطقه‌ای که در زمان قاجار، یکی از مهم‌ترین کانون‌های تولید قالی‌های جهانی و صادراتی بود. بدین‌روی، در پژوهش حاضر هدف بر آن است تا این قالیچه‌ها از منظر ابعاد فنی و هنری مورد مطالعه، بررسی، تحلیل و معرفی قرار گیرند. پرسش اصلی و مرتبط با پژوهش این است که، ابعاد فنی، زیبایی‌شناختی (طرح، نقش و رنگ) و در صورت وجود، مفاهیم معنایی متن قالیچه‌های فراهان-ساروق کدام است؟ برخی از یافته‌های پژوهش چنین است: طرح‌ها و نقشه‌های این قالیچه‌ها شامل: لچک و ترنج، محرابی گلدانی، افشان لچک‌دار،  بُته‌ای ترنج‌دار با فرم و رنگ‌های متنوع است؛ هم‌چنین رنگ زمینۀ این نمونه‌ها شامل: لاکی، کرم، مسی، آبی، سرمه‌ای و رنگ زمینۀ حاشیه‌ها به‌جز دو مورد لاکی، تماماً سرمه‌ای است (ویژگی‌ای که در تولیدات ساروق و فراهان، یک شاخص و قاعده‌ای غالباً ثابت بوده‌است). این پژوهش از نوع کیفی و توسعه‌ای است و روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و شیوۀ گردآوری داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای است.   

a study on farahan and sarouk rugs available in the textile treasury affiliated to the oppressed and war veterans foundation

art works and objects in museums are valuable cultural and civilizational treasures that are usually less prone to research and have been neglected by researchers to spawnnew approaches to scientific study and introduction to the audience. accordingly, the collection of works of art and particularly the rugs available in the textile treasury ofthe cultural complex (museum) of the oppressed and war veterans foundation arevaluable examples of magnificent museum works and an exquisite treasure of the carpetsof the qajar period with great capacity and capabilities for research and introduction.these rugs have been collected from different weaving centers of iran with variousdesigns and patterns. a total of 51 rugs are stored in this museum, 8 ones of which havebeen woven in farahan-sarouk region, one of the major centers of carpet productionfor global export during the qajar period. with this in mind, the current study sought toanalyze and introduce these rugs from technical and artistic perspectives. the researchquestion is, “what are the technical, aesthetic aspects (design, pattern and color) and,if any, the semantic concepts of the texture of farahan-sarouk rugs?” the findings ofthe study include the following: the designs and patterns of these rugs include corner-medallion, vase-like altar-shaped, overall flower with corner, and paisley withmedallion in various forms and colors. additionally, the background color of thesesamples includes lacquer, ivory, copper, blue and navy blue, and the background colorof the margins, except for two lacquer cases, is all navy blue - a feature that is a mostlyfixed characteristic of sarouk and farahan’s rugs. this is a qualitative developmentalstudy conducted using the descriptive-analytical research method with data collectedthrough the desk-based method.