بررسی و تحلیل شمایل‌ نگارانۀ مجسمۀ سنگی ایلامیِ موزۀ میراث ‌فرهنگی نهاوند

مجسمه‌های یادمانی، ازجمله آثار هنری به‌شمار می‌روند که عمدتاً مرتبط با موضوعات آئینی و مذهبی بوده و دارای پیشینۀ بسیار طولانی هستند؛ هدف از ساخت این‌گونه مجسمه‌های یادمانی، نمادین و گاهی نشان از جایگاه فرازمینی و جایگاه خداگونۀ صاحبان آن بوده است. در گسترۀ تاریخ ایران فرهنگی، پیشینۀ ساخت مجسمه‌ها با چنین رویکردی، (مانند: الهۀ ونوس سراب) از دورۀ نوسنگی است که به یک‌باره از هزارۀ سوم، رشد فزآینده‌ای داشته و در دورۀ تمدن ایلام با ظهور حاکمان و خدایان متعدد، به اوج و اعتلای خود می‌رسد. از این مجسمه‌ها، گاهی به‌عنوان هدایای نذری در معابد و گاهی به‌عنوان گورنهادها در تدفین اشخاص با رتبۀ اجتماعی بالا استفاده شده است. مجسمۀ سنگی یادمانی موزۀ نهاوند، نمونه‌ای از این‌گونه آثار به‌شمار می‌آید که چگونگی پیدایش و ماهیت آن چندان روشن نیست. از آنجایی‌که این یافتۀ فرهنگی از کاوش باستان‌شناسی به‌دست نیامده است، ابهامات زیادی درخصوص آن وجود دارد؛ بنابراین هدف اصلی پژوهش حاضر، آن است تا ضمن بررسی ماهیت این مجسمۀ سنگی، با نگاهی شمایل‌نگارانه به نقش و جایگاه آن از منظر زمانی بپردازد. بر این‌اساس، در این‌جستار با طرح پرسش‌، در چگونگی ماهیت، جانگاری، سبک هنری و کاربری آن با فرض متعلق بودن این اثر فرهنگی به دورۀ ایلامی در گسترۀ حوزۀ فرهنگی سیماشکی، واکاوی می‌گردد. این پژوهش برای درک بهتر و گاهنگاری درست، می‌کوشد در قیاس با دیگر نمونه‌های مشابه و هم‌عصر آن ارائه گردد تا به شناخت بهتری از آثار فرهنگ ایلام، به‌ویژه دورۀ سوکل‌مخ‌ها در زاگرس‌مرکزی به‌دست آید. روش پژوهش در این‌نوشتار، از نوع کیفی و مبتنی‌بر روش تاریخی-تحلیلی با بهره‌مندی از رویکرد کتابخانه‌ای خواهد بود. جهت بررسی گزاره‌های پژوهش، به شیوه‌های هنری پیکره‌سازی تمدن ایلام و نمونه‌های مشابه آن در بین‌النهرین رجوع شده است. برآیند پژوهش نشانگر آن است که مجسمۀ سنگی نهاوند براساس ویژگی‌های بصری و ظاهری، در زمرۀ مجسمه‌های یادمانی به جامانده از دورۀ سوکل‌مخ‌ها (هزارۀ دوم پیش‌ازمیلاد) ازمنظر زمانی، و با رعایت جوانب احتمال متعلق به سرزمین بزرگ سیماشکی از منظر جغرافیایی بوده است.

iconographic analysis and interpretation of the elamite stone sculpture at the nahavand cultural heritage museum

monumental sculptures are considered significant artistic artifacts, primarily associated with ritualistic and religious contexts, and possess a long historical tradition. the creationof such commemorative and symbolic sculptures often aimed to represent the divine or transcendent status of their subjects. within the cultural history of iran, the tradition ofsculpting with this approach dates back to the neolithic period as exemplified by the“venus of sarab” and witnessed a substantial increase from the third millennium bceonwards. this practice reached its height during the elamite civilization, coincidingwith the emergence of multiple deities and rulers. these sculptures were frequently usedas votive offerings in temples or as grave goods in the burials of high-status individuals.the commemorative stone statue housed in the nahavand museum is one such artifact,yet its origin and precise nature remain unclear due to its non-archaeological discovery.consequently, numerous ambiguities surround its contextualization. the main objectiveof this study is to examine the nature of this stone sculpture through an iconographic andchronological analysis. it seeks to address key questions regarding its material essence,function, artistic style, and usage, assuming it belongs to the elamite period within thecultural domain of simashki. to achieve more accurate contextualization and dating,the research employs comparative analysis with similar contemporaneous examples,aiming to enhance the understanding of elamite art particularly during the sukkalmahperiod in the central zagros region. this study adopts a qualitative methodology,utilizing a historical-analytical approach supported by library-based sources. to evaluatethe research propositions, references are made to the sculptural styles of the elamitecivilization and comparative mesopotamian examples. the findings suggest that thenahavand stone statue, based on its formal and visual characteristics, can be classifiedas a monumental sculpture dating to the sukkalmah period (second millennium bce),and most likely originates from the greater simashki region.