یافته‌هایی جدید از فرهنگ خراسان بزرگ (بلخی-مروی) در جنوب خراسان براساس شواهدی از محوطۀ سرتخته باراز قاینات

جنوب خراسان و بالاخص منطقۀ قاینات، در سال‌های اخیر موردتوجه ویژۀ باستان‌شناسان قرار گرفته است. بررسی‌هایی که در دهۀ اخیر انجام‌گرفته، اطلاعات ارزشمندی را از این منطقه در اختیار جامعۀ باستان‌شناسی قرار داده است. جایگاه ویژۀ جغرافیایی و ارتباطی این منطقه به‌عنوان یک گذرگاه طبیعی میان آسیای‌مرکزی و شمال خراسان با جنوب‌شرق و فلات مرکزی ایران، موجب اهمیت ویژۀ آن در دوره‌های مختلف، بالاخص اوایل هزارۀ دوم پیش‌ازمیلاد گشته است. از مهم‌ترین تحولات هزارۀ دوم پیش‌ازمیلاد گسترش فرهنگی وارداتی به‌نام «فرهنگ خراسان بزرگ» (بلخی-مروی) در نیمۀ شرقی ایران است. یافته‌های اخیر نشان می‌دهند که این فرهنگ بخش‌هایی از جنوب خراسان را دربرگرفته است. داده‌های به‌دست آمده در محوطه‌های رزه درمیان، گوند فردوس و بکندای طبس شاهد این مدعاست که قبلاً به آن‌ها پرداخته شده است. محوطۀ سرتخته باراز یکی از استقرارهایی است که در کنار محوطه‌های نام‌برده دارای شواهدی از فرهنگ خراسان بزرگ در خراسان جنوبی است که کمتر موردتوجه قرار گرفته و در این پژوهش سعی‌بر آن است تا به معرفی این محوطه و گسترش فرهنگ خراسان بزرگ در منطقۀ جنوب خراسان پرداخته شود. این محوطه در منطقۀ قاینات در شمال خراسان جنوبی و در ناحیه‌ای کوهستانی واقع‌شده و به‌دلیل نزدیکی به مناطق روستایی، مورد آسیب فراوانی قرار گرفته است. این پژوهش در دو بخش میدانی و کتابخانه‌ای، با روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفته است. داده‌های اصلی پژوهش، طی بررسی منطقۀ قاینات در 1395 ه‍.ش. به‌دست آمده‌است. در مرحلۀ بعدی این داده‌ها طی مطالعات کتابخانه‌ای مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفته‌اند. هدف از این نوشتار، تبیین گسترش فرهنگ خراسان بزرگ در جنوب خراسان با توجه به شواهد به‌دست آمده از این فرهنگ در محوطۀ سرتخته باراز است. به‌نظر می‌رسد که فرهنگ مذکور در نیمۀ اول هزارۀ دوم پیش‌ازمیلاد در جنوب خراسان گسترش داشته است.

new findings from gkc (bmac) in south of khorasan based on evidence of sartakhteh baraz site of qaen

in recent years archaeologist have taken a special attention at south of khorasan, especially the qaen region. recent archaeological surveys have provided valuablefindings for researchers. specific geographical location and the connection as a natural corridor among central asia, north of khorasan, southeast of iran, and central plateauof iran, which was made by central desert, can be a great cause in different periods,especially in the early second millennium b.c. the expansion of “gkc” (bmac)in the eastern half of iran is one of the most important developments of the secondmillennium b.c. new findings show that this culture has spread to parts of south ofkhorasan, for example, findings of the razeh, gavand and bekanda previously studied.sartakhteh baraz site in qaen is one of the significant sites in southern khorasan inwhich many evidences of the bmac have been observed, which is less studied and, inthis research, we attempt to introduce this site and identify the expansion of gkc. thissite located in a mountainous region in qaen area in north of southern khorasan. thissite is much destroyed because it is located near a rural area. the main sources of thisresearch have been chosen from the library sources and survey of sartakhteh baraz ofqaen area in 2016. the research method is descriptive-analytical. then these findingswere analyzed and interpreted in theoretical studies. this paper intends to introduce anddescribing bmac at the south of khorasan of iran based on evidence of sartakhtehbaraz site of qaen; furthermore, its results can demonstrate different aspects of thisculture. it seems this culture has expanded in south of khorasan in the first half of thesecond millennium b.c.