بافت معماری فرهنگ پیزدلی (حسنلوی viii) براساس کاوش‌های باستان‌شناسی در تپۀ گردآشوان، شمال‌غرب

تپۀ گردآشوان یکی از معدود محوطه‌های استقراری دورۀ روستانشینی در حوضۀ رودخانه زاب کوچک، پیرانشهر مربوط به هزارۀ پنجم/چهارم پیش‌ازمیلاد است که با توجه به تاریخ‌گذاری (c14) از 4531پ.م. مورد سکونت قرار گرفته است. انجام دو فصل کاوش باستا‌ن‌شناختی این محوطه، اطلاعات ارزند‌ه‌ای درخصوص وضعیت فرهنگی و معماری منطقه در اختیار قرار داده است. به‌لحاظ توالی زیستی در گردآشوان دو طبقۀ استقراری و چهار مرحلۀ معماری از هزارۀ پنجم پیش‌ازمیلاد شناسایی گردید. شواهد باستان‌شناسی روستای گردآشوان نشان‌داد که بافت معماری به‌لحاظ کالبدی شامل فضاهای خشتی و سنگی است. از لحاظ روش، این پژوهش متکی‌بر داده‌های نویافته از کاوش‌های میدانی است که به روش توصیفی-تحلیلی نگارش یافته است. به‌دلیل انباشت ضخیم مواد فرهنگی عصر مس‌وسنگ جدید و ارتفاع حدود هشت متر و مراحل مختلف معماری، به‌نظر می‌رسد گردآشوان یکی از کلیدی‌ترین محوطه‌های مس‌وسنگ جدید در منطقۀ شمال‌غرب باشد. کاوش گردآشوان با هدف شناخت بافت معماری و سنت فرهنگی مس‌وسنگ جدید (حسنلوی viii) در حوضۀ رودخانه زاب انجام‌یافت. در این پژوهش تلاش گردید تا با مطالعۀ بقایای معماری و مواد فرهنگی بتوان سنت‌های فرهنگی حوضۀ زاب را با دیگر مناطق تبیین نمود. نتایج به‌دست آمده از کاوش، نشانگر پیوندهای فرهنگی دشت پیرانشهر با مناطق قفقاز، آناتولی و بین‎النهرین است که به‌دلیل نزدیکی به مناطق فرهنگی فوق دارای مناسبات و روابط فرهنگی بوده‌اند. در این پژوهش به معرفی نقشه، ترکیب کالبد و مصالح مورداستفاده و شیوه‌های معماری مس‌وسنگ به‌مثابه تجربیاتی کهن از ایجاد فضاهای مقاوم و منطبق با زیست‌بوم محل می‌پردازد. 

architectural context of pisdeli culture (hasanlu viii), based on archaeological excavations

excavations at gird-iashoan, an archaeological mound in piranshahr county in the lower zab basin, provided remarkable insights into cultural traditions characterizingthe region in the late chalcolithic. whilst reflecting some indigenous peculiarities, its material culture exhibits broad affinities with northwest iran, caucasia, and anatolia.this evinces the spread of the late chalcolithic (lc) cultures, especially lc2‒3, over vast territories, which could imply either population movements or spread of a certainpastoralist subsistence system. of the total of four architectural phases presently known from the chalcolithic deposits of gird-i ashoan, the two upper phases were recordedin the first season. phase 1 consisted of dry-laid stone walls in the northern quadrant of the trench,while phase 2 was represented by perpendicular mudbrick walls beginningfrom -3.43m and ending at -3.62m. the recovered mudbricks measured 40 × 60 cm. in this paper, an attempt is made to explain the cultural relations of the zab basin withother regions by presenting a detailed stratigraphy, and an analysis of the recovered architectural remains. to conclude, observations made at gird-i ashoan suggest thatin the fourth millennium, the early chalcolithic iii‒ii culture reached the zab region,where it would eventually be replaced by the subsequent hasanlu vii culture. in thisarticle, we will introduce the architecture remains and the methods. with its thickdeposit of 8.65 m, gird-i ashoan in the zab basin represents a key point in northwesterniran.