تحلیل جامعه‌شناختی آثار بهرام بیضایی بر اساس نظریۀ داغ ننگ اروینگ گافمن

اغلب شخصیت‌های آثار بهرام بیضایی، به‌خاطر همرنگ‌نشدن با اجتماع‌ و عرف غالب، برهم‌زدن مناسبات کهنه و داشتن جهان‌بینی‌ای متفاوت، مطرود جامعۀ خود هستند و داغ ننگ بر پیشانی دارند. بیضایی در پرداخت این شخصیت‌ها و کنش‌هایشان، بین ادبیات نمایشی و جامعه‌شناسی پل می‌زند و به این‌وسیله جامعه، رفتارها و مناسبات اجتماعی را به چالش می‌کشد. هدف این مقاله بررسی شخصیت‌های دوازده اثر از بهرام بیضایی با تکیه بر نظریۀ داغ ننگ اروینگ گافمن است. برای این منظور داغ ننگ‌های شخصیت‌ها، براساس نظریۀ یادشده، در سه دستۀ داغ‌های ظاهری و جسمانی، باطنی و شخصیتی، و نژادی و عقیدتی طبقه‌بندی و سپس زمینه‌ها و علل بروز داغ، نحوۀ برخورد شخصیت‌ها با آن، و همچنین میزان حقیقی‌بودن داغ ننگ‌ها توصیف و تحلیل شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که داغ ننگ شخصیت‌های آثار بیضایی بیشتر از نوع باطنی و شخصیتی، و نژادی و عقیدتی است. شخصیت‌های مرد آثار وی، افرادی روشنفکر، هنرمند، آگاهی‌بخش و متفاوت با زمانۀ خود هستند که جامعه به‌سبب این ویژ‌گی‌ها آن‌ها را طرد می‌کند و شخصیت‌های زن نیز افرادی باسواد، تابوشکن و مبارزند که اسیر هنجارهای مردسالارانه هستند و در پی یافتن استقلال، بروز هویت واقعی و احقاق حقوق اولیه، از طرف جامعه متحمل داغ ننگ می‌شوند.

sociological analysis of bahram beyzaie's works based on erving goffman's stigma theory

most of the characters in the works of bahram beyzaie, as one of the prominent authors in this field, are characters who are rejected by their society and have a stigma on theirforeheads for not matching with the prevailing society and custom, disrupting old relationships, and having a different worldview. beyzaie in paying these characters andtheir actions, establishes a connection between dramatic literature and sociology and thus challenges the society, behaviors and social relationships in the form of dramaticart. in this study, the authors have analyzed twelve works of bahram beyzaie based on erving goffman's stigma theory and descriptive-analytical method. the results of thisresearch show that the stigma of the characters of beyzaie's works is more than the second type (esoteric and personality) and the third type (racial and ideological). the male characters of his works are intellectual, artist, consciousness-raiser and different from their time, who are rejected by the society because of these characteristics, and the female characters are also literate, taboo-breaking and combative people who arecaptives of the patriarchal norms of the society, and in the pursuit of finding independence, revealing their true identity and asserting their basic rights, they suffer stigma from that society.