تحلیل پژوهش‌های انجام شده دربارۀ معراج‌نامه‌های فارسی با رویکرد بینارشته‌ای

تنوّع موضوعات و پراکندگی تحقیقات انجام‏شده در زمینۀ معراج‏نامه‏ها، چشم‏انداز گسترده‏ای در دو دهۀ اخیر پیش روی پژوهشگران میان‏رشته‏ای در ایران گشوده‏است. در جستار حاضر، به روش فراتحلیل، این پژوهش‌ها و سیر نگارش آنها را شناسایی، دسته‏بندی و بررسی کردیم. دستاوردهای این پژوهش آینده‌پژوهی در زمینۀ تحقیقات حوزۀ معراج را هدف‌مند کرده، مسیر انتخاب موضوع مناسب پژوهشی را برای پژوهشگران علاقه‌مند به این حوزه روشن‏تر خواهد کرد. براساس نتایج تحقیق، معراج تا به امروز، در حوزه‌های ادبی، دینی، تاریخی - اسطوره‌شناختی، عرفانی، فلسفی، هنری و بینارشته‌ای، موضوع پژوهش‌های محض متعددی بوده است. این تحقیقات عموماً با روش توصیفی تحلیلی، رویکرد تطبیقی و مقایسه‌ای، و بر مبنای ساختارِ مقدمه، بحث، نتیجه و منابع نشر یافته‌اند؛ با این‏همه، جای خالی پاره‌ای از رویکردهای پژوهشی در آنها دیده می‌شود: بررسی معراج از منظر رویکردهای نوین نقد ادبی و بینامتنی؛ درک عناصر اعتقادی اعصار مختلف؛ پیگیری مباحث نمادین حکمی، عرفانی و مذهبی در معراج‌نگاری‌ها؛ درک دیدگاه فقهای ادیان مختلف در باب معراج؛ ردیابی آیات و احادیث معراج در آثار مختلف؛ غنی کردن منابع مطالعاتی در حوزۀ معراج؛ رسیدن به الگوی جهانی قابل قبول برای بررسی معراج‌نامه‌ها و معراج‌نگاری‌ها؛ درک بهتر ایدئولوژی معراج‌نویسان و معراج‌نگاران؛ و درک انواع فضاسازی‌ها در معراج‌نگاری‌ها بخشی از این رویکردهاست.

analysis of the conducted researches in the field of persian mirajnamehs based on interdisciplinary approach

the diversity of subjects and the diffuseness of the conducted researches on mirajnamehs have opened a wide perspective for interdisciplinary researchers in iran in the last two decades. following the meta-analysis method, the present study identifies,categorizes & examines these researches & their writing process. the results of this study will pave the way for conducting more goal-oriented future studies in the field of researches on ascension and for choosing more appropriate research topics forresearchers interested in this field. the results of the researches on ascension indicate that up to now, the ascension has been the topic of numerous pure researches in the literary, religious, historical-mythological, mystical, philosophical, artistic, andinterdisciplinary fields; these published researches generally follow the descriptiveanalytical method, and the adaptive- comparative approach and are based on thestructure of introduction, discussion, conclusion and sources. however, the absence of some research approaches is evident in these studies. examination of ascension from the perspective of modern criticism & intertexual, understanding the religious elements of different eras, pursuing the rejection of symbolic, mystical and religious topics in illustration of ascension, understanding the viewpoints of jurists of different religionsabout the quality of ascension, tracing the verses and hadiths of the ascension in various works, enriching study resources in the field of ascension. achieving an acceptable global model for mirajnamehs and illustration of ascension, better understanding of the ideology of the ascensionists and ascension illustrators, and understanding the types of scene-setting in illustration of ascension are parts of these approaches.