بررسی تطبیقی فرهنگ «داشتن» و هنر «بودن» در آراء غزالی و روانشناسان کمال‌گرا (با تکیه بر مزلو و فروم)

روانشناسی کمال، با موضع‌گیری در مقابل دو مکتب مطرح زمان خویش، یعنی رفتارگرایی و روانکاوی، کوشید جنبه‌های مغفول ماهیت انسان را در کانون توجه خود قرار دهد و در همین راستا بود که دو روانشناس مشهور، آبراهام مزلو و اریک فروم، در پژوهش‌ها و تحقیقات خود، نظریه‌ «هنر بودن» را مطرح کردند؛ یعنی هنر به کارگیری تمامی توانایی‌های آدمی که تنها از طریق رهایی از «داشتن» ها یعنی، خودشیفتگی، خودخواهی و خودپسندی می‌توان به آن دست یافت. گفتنی است که فروم صراحتا واژه‌ «داشتن« را به کار برده؛ اما مزلو «داشتن» را با هرمی از سلسله‌مراتب نیازها نشان می‌دهد که برای رسیدن به خودشکوفایی باید تا حد لازم آن‌ها را برآورده کرد. از طرف دیگر به دلیل توجه ویژه غزالی به انسان و کمال او، در کتاب عرفانی و اخلاقی‌ای چون کیمیای سعادت، می‌توان این نظریه را واکاوی کرد. این پژوهش بر آن است تا با روش تحلیل محتوای کیفی و شیوه‌ استقرایی شکل فرهنگ «داشتن» و هنر «بودن» در اندیشه‌ غزالی و روانشناسان کمال را مشخص کند. یافته‌ها حاکی از آن است که غزالی هم‌چون روانشناسان کمال، با شناخت جامعی که از انسان دارد به نیازها و لذایذ او توجه داشته؛ اما ماندن در آن‌ها را شایسته‌ انسان نمی‌داند و باور دارد انسان برای هدفی والاتر خلق شده است که آن هدف را با جلوه‌هایی از «بودن» نشان می‌دهد؛ هرچند به دلیل نوع نگاه «خدامحور» و «انسان‌محور» این دو دیدگاه تفاوت‌هایی با هم دارند.

comparative study of the culture of having and the art of being in the opinions of ghazali and perfectionist psychologists (based on maslow and fromm)

growth psychology, by taking a stand against the two prominent schools of its time, i.e.behaviorism and psychoanalysis, tried to focus on the neglected aspects of human nature, and it was in this direction that two famous psychologists, abraham maslow and erich fromm, in their researches , proposed the theory of being an art; it means the art of using all human abilities, which can only be achieved by getting rid of havings, i.e., narcissism, selfishness, and self-righteousness. . it should be mentioned that forum explicitly used the word having; but maslow shows possession with a hierarchy of needs that must be fulfilled to the extent necessary to achieve self-fulfillment. on the other hand, due to ghazali's special attention to man and his perfection, this theory can be analyzed in a mystical and moral book such as alchemy of happiness. this research aims to determine the form of the culture of having and the art of being in thethought of ghazali and perfectionist psychologists the with the method of qualitative content analysis and inductive method. the findings indicate that ghazali, likeperfectionist psychologists, paid attention to his needs and pleasures with his comprehensive understanding of man. but he does not consider it worthy of man to stay in them, and he believes that man was created for a higher purpose, which shows that purpose with manifestations of being; however, due to the god-centered and mancentered views, these two views have differences.