بررسی و نقد تاثیر آراء فلسفی ابن‌سینا و سهروردی دربارۀ عقل فعال بر فهم آنان از آیات قرآن

در فلسفۀ ابن سینا و سهروردی، عقل فعال آخرین موجود مجرد از سلسلۀ طولی عقول است که وظیفۀ او تدبیر عالم مادون، ایجاد نفوس انسانی، اعطاء معقولات به انسان، و تعلیم و ابلاغ دستورات الهی به پیامبران است. ابن سینا و سهروردی در مقام فیلسوفان برجستۀ دو مکتب مشاء و اشراق، در آثار مختلف خود از این موجود و صفات آن، بر اساس آراء فلسفی خود، یاد کرده اند. آراء این دو حکیم دربارۀ عقل فعال، بر فهم آنان از آیات قرآن نیز بسیار تاثیر داشته و سبب شده است تفسیری فلسفی و در برخی موارد، تطبیق یا تاویلی فلسفی ارائه دهند. در این مقاله تاثیر آراء فلسفی ابن سینا و سهروردی در مورد عقل فعال بر فهم آنان از آیات قرآن بررسی و نقد شده است. به این منظور، همۀ آثار ابن سینا و سهروردی مورد مداقه قرار گرفت، برداشتهای قرآنی آنان که متاثر از آراء آنها در مورد این موضوع بوده، استخراج، و نحوۀ استشهاداتشان تبیین گردید. سپس، برداشتهای مذکور با استفاده از معنای لغوی، علم تفسیر، آراء فلسفی و علوم نقلی مرتبط، بصورت روش جامع، مورد بررسی و نقد قرار گرفته و این نتیجه حاصل شد که اکثر برداشتهای مذکور، غیر قابل قبول است.

a critical study of the impact of philosophical views of ibn sīnā and suhrawardī of the active intellect on their understanding of qur’anic verses

in the philosophies of ibn sīnā and suhrawardī the active intellect is the last immaterial existent in the vertical chain of the intellects. the duty of this intellect is to administer the lower world, create human souls, grant intelligibles to human beings, and, teach and issue the divine orders to the prophets. ibn sīnā and suhrawardī, as two distinguished philosophers of the peripatetic and illuminationist schools, respectively, have discussed this being and his attributes in their various works based on their own philosophical ideas. the views of these two philosophers regarding the active intellect have greatly influenced their understanding of qur’anic verses and resulted in their presentation of philosophical or, in some cases, esoteric interpretations. this paper provides a critical analysis of the impact of the philosophical views of ibn sīnā and suhrawardī of the active intellect on their understanding of the verses of the qur’an. to accomplish this task, after examining all of their works, the authors have extracted the qur’anic perceptions of these two philosophers, which have been influenced by their views of the active intellect, and explained the quality of their proofs. next, they have critically examined the mentioned extractions based on their lexical meanings, science of interpretation, and the related philosophical views and traditional sciences comprehensively and concluded that most of their impressions are unacceptable.