بازمهندسی نظام موضوعات علم بر اساس روش تحقیق تکاملی؛ پیش‌نیاز تحول در علوم انسانی

مقدمه و اهداف: تحول در علوم انسانی به‌عنوان موضوعی پیچیده، نیازمند نرم‌افزار یا الگوی شناسایی، ارزیابی و تصمیم‌گیری است. نخستین گام در این زمینه - به‌عنوان پیش‌نیاز تحول - بررسی، واکاوی و تفرس در منابع موجود این علوم و ارائه طبقه‌بندی جامع از آنهاست؛ زیرا این علوم در وضعیت خلا به سر نمی‌برند و در تمام عرصه‌ها، علوم تحقق‌یافته‌ای وجود دارد. این کار با هدف آگاهی دقیق از علم محقَّق شده، ایجاد انسجام در این علوم و نمایش آن در یک الگو به‌منظور مشخص شدن کاستی‌ها، جهت‌دهی مطالعات آتی و کمک به پژوهشگران برای انتخاب مسیر و جهت‌گیری صورت می‌پذیرد. درواقع، «بازمهندسی علوم انسانی»، به‌عنوان نخستین گام در این راستا و نقطه عزیمت به سوی تحول، باید با قوت برداشته شود. در این راستا، نویسندگان این اثر، در بین علوم انسانی، «دانش مدیریت» را جهت هدف این پژوهش مورد توجه قرار داده‌اند و در پی بازمهندسی نظام موضوعات این دانش و طبقه‌بندی آنچه در آن تولید شده، رفته‌اند. پژوهش حاضر در پی آن است تا با استفاده از یک منطق ازپیش‌تعیین‌شده از روش تحقیق تکاملی، آنچه از ابتدا تاکنون در این دانش تولید شده را در یک الگوی جامع طبقه‌بندی کند. این الگو که از فراتحلیل متون مدیریت به‌دست آمده است، قالبی برای خوانش مدیریت است که افزون‌بر نمایش موجودی‌ها و مفصل‌بندی علم مدیریت، کاستی‌های این علم را نیز نمایش می‌دهد. این اثر آشفتگی ذهنی و پراکندگی‌ای را برطرف می‌کند که مخاطب غیرمدیریتی آن را حس می‌کند و برای کسانی مفید خواهد بود که کمتر در فضای مدیریت هستند؛ زیرا در یک نگاه، فهم کلی از دانش مدیریت را ارائه می‌دهد.روش: در فاز مقدماتی تحقیق، به‌منظور تامین مواد اولیه پژوهش از روش تحقیق دانشگاهی استفاده شده است. براساس پیاز پژوهش ساندرز، مبنای فلسفی تحقیق، تفسیری و جهت‌گیری آن بنیادی می‌باشد. همچنین پژوهش حاضر به‌لحاظ روش، توصیفی - کیفی و دارای رویکردی استقرایی است. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و شناسایی الگو نیز از شیوه تحلیل مضمون استفاده شده است. در فاز اصلی تحقیق (روش تحقیق تکاملی)، به‌منظور بازمهندسی نظام موضوعات دانش مدیریت، از روش تحقیق تکاملی استفاده شده است. این روش مبتنی بر فلسفه نظام ولایت و توسط مرحوم علامه سیدمنیرالدین حسینیe ارائه شده است. نقطه عزیمت و خاستگاه این حرکت فکری گرایش‌ها، باورها و قدرمتیقن‌های دینی است و از مفاهیم انکارناپذیر برای ایجاد روش تحقیقی استفاده می‌کند که توان تولید تصرف در عینیت را دارد. براساس این روش، کدهای به‌دست‌آمده از فاز مقدماتی، در قالب سه دسته کد اصلی «فعل، موضوع و هدف» طبقه‌بندی شده‌اند. این سه دسته در طبقه‌بندی شامل‌تری تحت عنوان «درون علم» قرار گرفته و به‌همراه طبقه «بیرون علم» (مبانی، مکتب، نظریه) و «ارتباط» (پیدایش، تغییر، تکامل) جدول و الگوی نظام موضوعات علم مدیریت را به نمایش گذاشته‌اند.نتایج: مبتنی‌بر روش تحقیق تکاملی، کدهای به‌دست‌آمده در مرحله مقدماتی در سه  دسته درون، بیرون و ارتباط طبقه‌بندی شده و در قالب جدول 1 در هم ضرب می‌شوند که نظام موضوعات دانش مدیریت را در 27 حوزه بازمهندسی می‌کند که هر حوزه ممکن است حاوی دانش‌هایی باشد که آن دانش‌ها نیاز به تکمیل یا اصلاح دارند یا حوزه‌هایی که اصلاً ادبیاتی در آن تولید نشده است. جدول 1: طبقه‌بندی کدهای به‌دست‌آمده در مرحله مقدماتیبیرونمبانیمکتبنظریهارتباطدرونپیدایشتغییراتتکاملپیدایشتغییراتتکاملپیدایشتغییراتتکاملفعل1. تاثیر مبانی در پیدایش فعل مدیریت2. تاثیر مبانی در تغییرات فعل مدیریت3. تاثیر مبانی در تکامل فعل مدیریت4. تاثیر مکتب در پیدایش فعل مدیریت5. تاثیر مکتب در تغییرات فعل مدیریت6. تاثیر مکتب در تکامل فعل مدیریت7. تاثیر نظریه‌ در پیدایش فعل مدیریت8. تاثیر نظریه‌ در تغییرات فعل مدیریت9. تاثیر نظریه‌ در تکامل فعل مدیریتموضوع10. تاثیر مبانی در پیدایش موضوع مدیریت11. تاثیر مبانی در تغییرات موضوع مدیریت12. تاثیر مبانی در تکامل موضوع مدیریت13. تاثیر مکتب در پیدایش موضوع مدیریت14. تاثیر مکتب در تغییرات موضوع مدیریت15. تاثیر مکتب در تکامل موضوع مدیریت16. تاثیر نظریه‌ در پیدایش موضوع مدیریت17. تاثیر نظریه‌ در تغییرات موضوع مدیریت18. تاثیر نظریه‌ در تکامل موضوع مدیریتهدف19. تاثیر مبانی در پیدایش هدف مدیریت20. تاثیر مبانی در تغییرات هدف مدیریت21. تاثیر مبانی در تکامل هدف مدیریت22. تاثیر مکتب در پیدایش هدف مدیریت23. تاثیر مکتب در تغییرات هدف مدیریت24. تاثیر مکتب در تکامل هدف مدیریت25. تاثیر نظریه‌ در پیدایش هدف مدیریت26. تاثیر نظریه‌ در تغییرات هدف مدیریت27. تاثیر نظریه‌ در تکامل هدف مدیریتبحث و نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر، پیش‌نیاز تحول در هر یک از علوم انسانی را بررسی و طبقه‌بندی دقیق آنچه در این علوم محقق شده است، می‌داند. روش تحقیق تکاملی این بررسی و طبقه‌بندی را با عنوان «بازمهندسی نظام موضوعات» ارائه می‌دهد؛ به‌طوری که می‌توان ادعا کرد جنبه‌ای از این علوم باقی نمانده که در الگوی نهایی پژوهش دیده نشده باشد. طبقه‌بندی علوم محقق فعلی در این چهارچوب، افزون‌بر نمایش جایگاه دقیق موضوعات می‌تواند جایگاه‌هایی که کمتر مورد نظر اندیشمندان قرار گرفته را نیز نمایش دهد. در چهارچوب ارائه‌شده از موجودیت علم مدیریت، سه دسته اصلی «فعل، موضوع، هدف» ارائه و اثرات لایه‌های بالاتر یعنی مبانی و مکتب و حتی نظریات بر این سه نشان داده شده است. مبتنی‌بر جدول نهایی این پژوهش و همچنین الگوی نمادین ارائه‌شده در انتهای مقاله، می‌توان بیان نمود یکی از مواردی که محل تحول می‌تواند باشد، تغییر در مبانی است که مکاتب و در ادامه نظریات را تحت تاثیر قرار می‌دهد. به‌طورمثال، انسان‌شناسی پارادایم‌های جامعه‌شناسی سازمان و مدیریت نشان می‌دهد هیچ‌یک، از ساحت‌های مادی انسان فراتر نرفته‌اند. طبیعی است که این نگاه در مکاتب و نظریات و در ادامه فعل، موضوع و هدف مدیریت خود را نشان می‌دهد؛ ازاین‌رو عنایت به مبانی یکی از بزنگاه‌ها در تحول علوم انسانی است.

reengineering the thematic structure of science based on evolutionary research methodology: a prerequisite for transformation in humanities

introduction and objectives: the transformation of humanities as a complex undertaking requires a conceptual framework or model for identification, evaluation, and decision-making. the foundational step in this process—as a prerequisite for transformation—involves the systematic examination, analysis, and classification of existing knowledge within these disciplines. given that these fields are not operating in a vacuum but rather consist of well-established sciences across all domains, this work aims to:1. provide precise awareness of existing scholarly achievements,2. establish coherence within these disciplines,3. present a comprehensive model that reveals gaps,4. guide future research directions, and 5. assist scholars in selecting appropriate methodological pathways.reengineering the humanities thus constitutes the critical first step toward substantive transformation. focusing specifically on management science as a case study within the humanities, this research seeks to reengineer its thematic structure and classify its accumulated knowledge through a predetermined evolutionary research methodology. the resulting framework—derived from a meta-analysis of management literature—serves as both a diagnostic tool for mapping existing knowledge and a prescriptive model for identifying systemic deficiencies. this approach resolves the cognitive dissonance often experienced by non-specialists while providing a holistic understanding of management science for those outside its immediate academic sphere.methodology: the preliminary phase employed conventional academic research methods grounded in an interpretive philosophical paradigm (per saunders’ research onion model), utilizing qualitative-descriptive methods with inductive reasoning. thematic analysis was applied for data processing and pattern identification.the core phase implemented evolutionary research methodology (erm)—a novel approach rooted in the philosophy of wilayat-based systems (as developed by the late allameh seyyed munir al-din husseini).