مرور روایی واقع‌گرایی انتقادی در پژوهش‌های سیستم اطلاعات

مقدمه و هدف: پژوهش در زمینه سیستم‌های اطلاعاتی در دو دهه گذشته با تحولات چشمگیری مواجه بوده است. این تحولات به تغییرات اساسی در روش‌شناسی‌های مورد استفاده در این حوزه منجر شده‌اند. در این راستا، سه رویکرد اصلی که در مطالعات سیستم‌های اطلاعاتی به کار می‌روند، شامل اثبات‌گرایی، تفسیرگرایی و رویکرد انتقادی می‌باشند که نظریه و روش، تحت هدایت آنها تعیین می‌شود. هریک از این رویکردها، خود دارای مفروضات هستی‌شناختی خاص و نقاط قوت و ضعف متعددی هستند. ازجمله چالش‌های اساسی که پژوهش‌های سیستم‌های اطلاعاتی با آنها دست‌وپنجه نرم می‌کنند، وجود تناقضات نظریه و عمل در چهارچوب پارادایم‌های اثبات‌گرایی و تفسیرگرایی است. این تناقضات ناشی از ناسازگاری بین مفروضات هستی‌شناختی پژوهشگران و عملکرد واقعی علم است و نیازمند بازنگری در مقدمات هستی‌شناختی پژوهش و عمل سیستم‌های اطلاعاتی می‌باشد.طبق روش‌شناسی واقع‌گرایی انتقادی، بین جهان «واقعی» و «مشاهده‌پذیر» تمایز وجود داشته و ساختارهای غیرقابل مشاهده باعث رخدادهای قابل‌مشاهده می‌شوند و سیستم‌های اطلاعاتی اطلاعاتی با ماهیت فنی - اجتماعی را تنها زمانی می‌توان درک کرد که ساختارهای ایجادکننده رویدادها درک و شناخته شوند. واقع‌گرایی انتقادی با بالا بردن اهمیت موضوعات فلسفی، زمینه مفیدی برای پژوهش‌های سیستم‌ اطلاعات فراهم کرده و بازتفسیر فعالیت‌های علمی و مفاهیم ساختارها و مکانیسم‌های مولد را ممکن می‌کند و قدرت توضیح بیشتری نسبت به روش‌های پژوهشی فعلی دارد و تناقضات نظریه و عمل را حل می‌کند. ازاین‌رو، این مطالعه یک بررسی نظام‌مند از مبانی نظری با رویکرد بررسی روایی برای ایجاد یک درک جامع از مفاهیم عملی و نگرش‌های تخصصی پیرامون یکی از روش‌های مطرح در پژوهش‌های مربوط به سیستم‌های اطلاعاتی تحت عنوان واقع‌گرایی انتقادی می‌باشد. این مطالعه یک بررسی نظام‌مند از مبانی نظری با رویکرد بررسی روایی است که یافته‌هایی را از یک ترکیب روایتی از اطلاعات منتشرشده قبلی درباره واقع‌گرایی انتقادی گزارش می‌کند. روش: پژوهش حاضر از یک رویکرد مرور نظام‌مند روایی با هدف بررسی مبانی نظری مرتبط با واقع‌گرایی انتقادی استفاده می‌کند. برای این منظور، پژوهش در دو گام اصلی انجام شد. در گام نخست، جستجو برای دستیابی به منابع معتبر با استفاده از دو رویکرد خودکار و گلوله برفی پیش‌رونده و بازگشتی در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر انجام شد. با جستجوی منابع با استفاده از کلمات کلیدی تعریف‌شده، 137 مقاله مرتبط به دست آمد. در مرحله بعد مقاله ها به هر دو روش بازگشتی و پیش‌رونده مورد بررسی قرار گرفته و 19 مطالعه معتبر به مجموع مقاله ها اضافه شده و تعداد مقاله ها به 156 رسید. درنهایت، پس از غربالگری منابع به دست آمده در جست‌وجوهای خودکار، پیش رونده و بازگشتی و حذف موارد تکراری، 152 منبع به دست آمد. منابع یافت‌شده مطابق با معیارهای ورود و خروج تعریف شده برای انتخاب مقالات، بررسی و تعداد 103 منبع حذف شد. درنهایت، پس از ارزیابی کیفی مطالعات جمع آوری‌شده، تعداد 49 مطالعه برای بررسی عمیق انتخاب شد. در گام دوم، براساس روش بررسی روایی و در چهارچوب دستورالعمل‌های روش شناختی ابزار sanra مفاهیم اساسی مرتبط با روش‌شناختی واقع گرایی انتقادی بررسی و استخراج شد.نتایج: نتایج به‌دست‌آمده از این تحقیق چندین نکته کلیدی را برجسته می‌کنند؛ نخست، تمایز بین جهان واقعی و مشاهده‌پذیر بدین شرح که واقع‌گرایی انتقادی به پژوهشگران این امکان را می‌دهد که به بررسی عمیق‌تری از پدیده‌ها پرداخته و درکی دقیق‌تر از ساختارهای موثر در سیستم‌های اطلاعاتی پیدا کنند. دوم، حل تناقضات نظری و عملی که در آن با به‌کارگیری اصول واقع‌گرایی انتقادی، پژوهشگران می‌توانند تناقضات میان نظریه و عمل را شناسایی و حل کنند. همچنین، این تحقیق پیشنهاد می‌کند که پژوهشگران باید از رویکردهای ترکیبی پویا در پژوهش های سیستم اطلاعات شامل واقع‌گرایی انتقادی برای بهبود کیفیت و کارایی تحقیقات آینده استفاده کنند؛ زیرا واقع‌گرایی انتقادی به‌ویژه برای سیستم‌های اطلاعاتی اجازه می‌دهد ضمن پذیرش انتقادات وارد بر واقع‌گرایی، موضعی واقع‌گرایانه اتخاذ شود و نیز با واقعیت سیستم های اطلاعاتی به‌عنوان یک رشته کاربردی همسو می شود. به‌طورکلی، این مطالعه به پژوهشگران در این حوزه توصیه می‌کند که با تاکید بر واقع‌گرایی انتقادی، به بررسی عمیق‌تری از مسائل کنونی بپردازند و به‌دنبال دستیابی به نتایج واقعی و معنادار در زمینه سیستم‌های اطلاعاتی باشند.بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌های این مطالعه نشان‌دهنده اهمیت واقع‌گرایی انتقادی به‌عنوان یک رویکرد موثر در پژوهش‌های سیستم‌های اطلاعاتی هستند. واقع‌گرایی انتقادی بر این اصل تاکید دارد که برای درک کامل سیستم‌های اطلاعاتی، نباید صرفاً به ساختارهای قابل‌مشاهده اکتفا کرد؛ بلکه لازم است تا ساختارهای غیرقابل مشاهده و مخفی نیز بررسی شوند که عامل پدیده‌های قابل‌مشاهده هستند. با توجه به اینکه بسیاری از روش‌های پژوهشی جاری در زمینه سیستم‌های اطلاعاتی ممکن است نتوانند به درک جامع و معتبری از واقعیت دست یابند، واقع‌گرایی انتقادی به‌عنوان جایگزین مناسب و موثر برای حل این تناقضات نظری و عملی به شمار می‌آید. افزون‌براین، بررسی‌های انجام‌شده در این تحقیق نشان‌دهنده این واقعیت است که انتخاب روش‌های پژوهشی مناسب براساس نوع داده‌ها و سوال‌های تحقیق، می‌تواند به تسهیل در درک بهتر سیستم‌های اطلاعاتی منجر شود. درنتیجه، پژوهشگرانی که به‌دنبال تولید دانش جدی و معتبر در این حوزه هستند، باید از اصول واقع‌گرایی انتقادی بهره‌برداری کنند. این مطالعه بر اهمیت ایجاد یک چهارچوب نظری روشن و جامع برای پژوهش‌های سیستم‌های اطلاعاتی تاکید دارد و نشان می‌دهد که واقع‌گرایی انتقادی می‌تواند بستر مناسبی برای فهم عمیق‌تر ساختارهای پیچیده و مکانیسم‌های فعال در این حوزه فراهم کند. انتظار می‌رود که با تکیه بر این رویکرد، پژوهشگران بتوانند به نتایجی قابل‌اعتمادتر دست یابند و ازاین‌طریق، توانایی‌های تحلیل و درک بهتری نسبت به تغییرات و چالش‌های موجود در پژوهش‌های سیستم‌های اطلاعاتی به دست آورند. روایات و مفاهیم اساسی شناسایی‌شده، با در نظر گرفتن مفروضات هستی‌شناختی به‏مثابه هسته اصلی روش واقع گرایی انتقادی برای بررسی موضوعات معرفت‌شناختی کلیدی مانند علیت و اعتبار؛ توضیح دسترسی به واقعیت از طریق شناخت واقعیتی که موجود و شناخته شده است و دانش در آن باره موجود است؛ منطق استنتاج در فرآیند پژوهش از طریق آنچه به عنوان پس کاوی (بازآفرینی) یعنی استفاده از اطلاعات یا ایده‌های فعلی برای استنتاج یا توضیح یک رویداد (یا وضعیت گذشته) شناخته می‌شود؛ و انتخاب روش شناختی پژوهش و راهبرد پژوهش به‌عنوان مفاهیم اساسی در انجام پژوهش با روش شناسی انتقادی در حوزه سیستم اطلاعات استخراج و شرح داده شد. روایات یادشده در چهار دسته با عناوین: 1. روایات هستی شناسی و مکانیسم های تولید و علیت؛ 2. واقعیت در واقع گرایی انتقادی؛ 3. فرآیند پس‌کاوی در واقع گرایی انتقادی و 4. طراحی پژوهش ارائه و تشریح شده‌اند.

a narrative review of critical realism in information systems research

introduction and objective: research in the field of information systems has undergone significant transformations over the past two decades. these transformations have led to fundamental changes in the methodologies employed in this domain. in this regard, three primary approaches used in information systems studies include positivism, interpretivism, and critical realism, which dictate the theory and methods applied. each of these approaches has its own specific ontological assumptions along with various strengths and weaknesses. one of the major challenges faced by information systems research is the existence of contradictions between theory and practice within the frameworks of positivism and interpretivism. these contradictions arise from the inconsistencies between the ontological assumptions of researchers and the actual functioning of science, necessitating a reevaluation of the ontological premises of research and practice in information systems. according to the methodology of critical realism, a distinction exists between the real and observable worlds, with unobservable structures giving rise to observable events. information systems, characterized by their technical and social nature, can only be understood when the structures that generate events are recognized and comprehended. by emphasizing the importance of philosophical topics, critical realism provides a fruitful context for information systems research, enabling the reinterpretation of scientific activities and the concepts of structures and generative mechanisms. this approach offers greater explanatory power compared to current research methodologies, resolving the contradictions between theory and practice. thus, this study conducts a systematic review of theoretical foundations using a narrative review approach to develop a comprehensive understanding of practical concepts and specialized perspectives surrounding one of the prominent methods in information systems research, namely critical realism. this study represents a systematic examination of theoretical foundations, presenting findings from a narrative synthesis of previously published information regarding critical realism.method: this research employs a systematic narrative review approach aimed at examining the theoretical foundations related to critical realism. for this purpose, the research was conducted in two main steps. in the first step, a search for reputable sources was conducted using two approaches: automated and snowballing, both forward and backward, in recognized databases. through searching with defined keywords, 137 relevant articles were obtained. in the subsequent phase, these articles were further analyzed using both forward and backward approaches, adding 19 additional valid studies, bringing the total number of articles to 156. finally, after screening the resources obtained from automated searches, forward and backward methodologies, and eliminating duplicates, 152 sources were found. these sources were assessed based on predefined inclusion and exclusion criteria, resulting in the removal of 103 sources. ultimately, following a qualitative evaluation of the collected studies, 49 studies were selected for an in-depth review. in the second step, based on the narrative review method and in the context of the sanra methodological tool guidelines, fundamental concepts related to the methodological framework of critical realism were examined and extracted.results: the findings of this study highlight several key points. firstly, the distinction between the real world and the observable world, which critical realism offers, allows researchers to delve deeper into phenomena and gain a more accurate understanding of the structures influencing information systems. secondly, by addressing the contradictions between theory and practice, critical realism enables researchers to identify and resolve inconsistencies between theory and practice.