هزینه خدمات دندان‌پزشکی و مواجهه خانوارها با هزینه‌ های کمرشکن و فقرزای ناشی از آن‌ها در ایران طی سال‌های 1395 تا 1402

مقدمه: حفاظت مالی یکی از ابعاد مهم پوشش همگانی سلامت و از اصلی‌ترین اهداف نظام‌های سلامت است که رصد و پایش شاخص‌های مربوط به آن برای سیاست‌گذاران اهمیت زیادی دارد. هدف از این مطالعه بررسی روند هزینه خدمات دندان‌پزشکی و مواجهه خانوارها با هزینه‏ های کمرشکن و فقرزای سلامت ناشی از آن‌ها در ایران طی سال‌های 1395 تا 1402 است.روش کار: این مطالعه یک تحلیل ثانویه بر روی داده‏ های پیمایش ملی هزینه درآمد خانوار می‌باشد. روند هزینه‏ های خدمات دندان‌پزشکی و مواجهه خانوارها با هزینه‏ های کمرشکن و فقرزای ناشی از آنها به‏ تفکیک پنجک هزینه‌ای و محل سکونت خانوار مورد بررسی قرارگرفته است. یافته ها: متوسط مبلغ سرانۀ پرداخت مستقیم از جیب برای خدمات دندان‌پزشکی در سال 1402 در کشور برابر با 7،984،933 ریال بود که این مبلغ در جمعیت‌های شهری بیش از 3 برابر جمعیت‌های روستایی، و در پنجک ثروتمند بیش از 165 برابر پنجک فقیر بوده است. سهم پرداخت مستقیم از جیب برای خدمات دندان‎پزشکی از کل خدمات سلامت از 17.42 درصد در سال 1395 به 29.21 درصد در سال 1402 افزایش یافته است. نسبت جمعیت مواجهه‌یافته با هزینه‌های کمرشکن و فقرزا به دلیل خدمات دندان‌پزشکی به ترتیب از 10.71 و 0.53 درصد در سال 1395 به 18.62 و 0.58 درصد در سال 1402 رسیده است.نتیجه گیری: سهم پرداخت مستقیم از جیب برای خدمات دندان‎پزشکی از کل خدمات سلامت همواره روندی افزایشی داشته است. بیشتر بودن هزینه خدمات دندان‌پزشکی در جمعیت‌های ثروتمند، می‌تواند نشانگر نابرابری در بهره‌مندی از این خدمات در کشور و استفاده کمتر جمعیت‌های فقیر از خدمات دندان‌پزشکی باشد.

dental service expenditures and household exposure to catastrophic and impoverishing expenditures caused by them in iran during the years 2016 to 2023

introduction: financial protection is a key component of universal health coverage and one of the main goals of health systems. monitoring related indicators is crucial for policymakers to understand the distribution of health costs and identify vulnerable populations. this study aimed to examine trends in dental service expenditures and the incidence of catastrophic and impoverishing health expenditures caused by these services among iranian households from 2016 to 2023.methods: this study is a secondary analysis of data from the national household income and expenditure survey. the trends in dental service expenditures and household exposure to catastrophic and impoverishing expenditures caused by these services were examined، stratified by expenditure quintile and household location.results: in 2023، the mean per capita out-of-pocket payment for dental services was 7،984،933 rials. urban households spent over three times more than rural households، and the wealthiest quintile spent more than 165 times that of the poorest quintile. the share of dental out-of-pocket payments in total health expenditures rose from 17.42% in 2016 to 29.21% in 2023. the proportion of households facing catastrophic and impoverishing expenditures due to dental services increased from 10.71% and 0.53% in 2016 to 18.62% and 0.58% in 2023، respectively.conclusion: the share of out-of-pocket payments for dental services as a share of total health expenditures has consistently shown an increasing trend. the higher expenditure on dental services among wealthier populations may indicate inequality in the utilization of these services across the country and lower utilization of dental services by poorer populations.