واکاوی نظام حقوقی مجوزهای بهداشتی و درمانی در ایران: چالش پراکندگی قوانین و راهکارهای یکپارچه‌سازی

مقدمه: مجوزهای بهداشتی و درمانی به عنوان ابزارهای کلیدی نظارتی و سیاستی در تولیت نظام سلامت، برای ارتقای سلامت هستند. این مطالعه با هدف واکاوی نظام حقوقی پراکنده حاکم بر این مجوزها و شناسایی چالش‌های ناشی از این پراکندگی انجام شد. روش کار: این مطالعه به روش کتابخانه‌ای و با مراجعه مستقیم به متون قوانین مصوب از سال 1285 تاکنون انجام گرفت. داده‌ها از منابع معتبر شامل روزنامه رسمی، سامانه ملی قوانین و وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس استخراج و بر اساس «قانون فهرست قوانین نامعتبر حوزه سلامت» و «طرح تنقیح و تدوین قانون جامع سلامت» اعتبارسنجی شدند. فرآیند پژوهش شامل شناسایی، تنقیح، دسته‌بندی و تحلیل احکام معتبر بود. برای تشخیص مجوزهایی که در حوزه سلامت دسته‌بندی می‌شوند روشی مرکب از روش قیاسی و مرکب مورد استفاده قرار گرفته است.یافته‌ها: از میان حدود 12500 قانون مصوب، در نهایت 22 مجوز بهداشتی و درمانی معتبر شناسایی و در سه دسته اصلی طبقه‌بندی شدند: 5 مورد «مجوزهای اشتغال به حرف پزشکی و وابسته» (23%)، 5 مورد «مجوزهای تشکیل و فعالیت موسسات پزشکی» (23%) و 12 مورد «مجوزهای مرتبط با کالاهای سلامت‌محور» (54%). یافته‌ها نشان‌دهنده پراکندگی قابل‌توجه این احکام در 16 قانون مختلف بود.نتیجه‌گیری: پراکندگی و تورم قوانین، مهم‌ترین چالش نظام حقوقی مجوزهای سلامت است که به پیچیدگی فرآیندها، موازی‌کاری نهادهای نظارتی و اختلال در اجرای اثربخش وظایف تولیت می‌انجامد. یکپارچه‌سازی و تدوین «قانون جامع سلامت» و استقرار نظام یکپارچه الکترونیکی، به عنوان راهکارهای اساسی برای غلبه بر این چالش‌ها پیشنهاد می‌شود.

analysis of the legal framework of health permits in iran: the challenge of regulatory dispersion and integration solutions

introduction: health permits serve as crucial regulatory and policy tools in health system stewardship، essential for quality assurance and safety of services and goods. this study aimed to analyze the dispersed legal framework governing these permits and identify challenges arising from this dispersion.methods: this library-based study was conducted through direct review of legislative texts enacted from 1906 onwards. data were extracted from authoritative sources including the official gazette، national laws portal، and parliament research center website، and validated according to the law on invalid health regulations (2019) and the health code bill (2023). the research process included identification، validation، categorization، and analysis of valid regulations. to identify permits categorized under the health domain، a composite method combining deductive and inductive approaches was employed.results: among approximately 12،500 enacted laws، 22 valid health permits were identified and classified into three main categories: medical and paramedical practice licenses (5 cases، 23%)، establishment and operation permits for medical institutions (5 cases، 23%)، and health product-related permits (12 cases، 54%). the findings revealed significant dispersion of these regulations across 16 different laws.conclusion: regulatory dispersion and inflation represent the main challenges in iran's health permit system، leading to process complexity، parallel oversight mechanisms، and ineffective stewardship implementation. the integration and development of a iran's health code along with establishing a unified electronic system are proposed as fundamental solutions to address these challenges.