خلافت و سنت در عصر خلیفه القادربالله

واکاوی حیات سیاسی خلیفه القادربالله(381-422ق) به دلیل تسلط سلسله شیعه مذهب آل‌بویه بر دستگاه خلافت اسلامی که متعلّق به اهل‌سنّت و جماعت بود، از اهمیّت بسیار برخوردار می‌باشد. واکنشهای خلیفه و عالمان دربار خلافت در قبال آل‌بویه، منشا تصمیماتی گردید که آثار آن تا قرنها و بلکه تاکنون ادامه دارد. از جمله این آثار می‌توان به انحصار مکاتب فقهی اهل‌سنّت و جماعت به چهار مکتب، انحصار اجتهاد در چارچوب این چهار مذهب فقهی و چندی بعد طرح نظریه سدّ باب اجتهاد از جانب عده‌ای معدود،‌ تفوّق اندیشه اشعری‌گری و ستیزه با اهل اعتزال و همفکرانشان،‌ تنگ کردن عرصه بر نصارا، ‌یهودیان و سایر نحله‌های دینی و فکری، اشاره کرد. مسیله تفوّق اندیشه اشعریّت و تدوین اعتقاد‌نامه‌ای موافق با مبانی فکری- عقیدتی ابوالحسن اشعری و رسمیّت بخشیدن بدان در سراسر جهان اسلام و نیز انحصار اجتهاد در چهار مذهب فقهی(حنفی، ‌مالکی، ‌شافعی و حنبلی) به دلیل استمرار تا زمان ما بر اهمیّت و پیچیدگی مسیله بیش از پیش می‌افزاید. نگارنده سعی کرده است از زاویه دیدی که در بالا و با طرح مسیله ترسیم شد با مراجعه به منابع، به تحلیل، تعلیل و ریشه‌یابی مسیله بپردازد. دنبال کردن سرنخهایی که منجر به اتخاذ این نوع رویکرد از جانب دستگاه حاکمیت گردید، شاید کلید حل برخی از مسایل کنونی جهان اسلام و به نحوی تعامل با آنها را در اختیار ما قرار دهد.