مکتوبات حدیثی منسوب به امام علی(ع) در آیینه روایات

یکی از مهم‌ترین مولفه‌های قابل بررسی در زمینه سیر تدوین حدیث، تحقیق راجع به نقش شخصیتهای اثرگذار در تالیف کتابهای حدیثی است. از امام علی(ع) به تناسب آثار متعددی که به دستخط ایشان بر جای مانده، به عنوان نخستین حدیث نگار عالم تشیع بلکه جهان اسلام، یاد می‌شود که به‌رغم پنهان ماندن مکتوبات ایشان نزد ایمه اطهار(ع)، در واقع هرگز امت از آثار آن حضرت محروم نماندند و با استناد به روایات شایان توجه در کتابهای روایی، رجالی و فهارس، وجود آثار ایشان (جامعه، صحیفه علی(ع)، مصحف فاطمه(س) و جفر) نزد ایمه اطهار(ع) و انتقال مطالب کتابها به امت اسلامی ثابت می‌شود. برخلاف اعتقاد برخی از محققان، با استناد به روایات موجود دال بر حقیقت مستقل آثار امام علی(ع)، این نتیجه حاصل می‌شود که هرچند برخی از آثار، از نظر محتوا، دارای شباهت نسبی و فی‌الجمله در حدود احکام هستند اما عناوین متعدد «صحیفه علی(ع)»، «جامعه» و «جفر» اسامی آثار‌ی مستقل و متمایز از یکدیگر است و با توجه به این ویژگیها، مهم‌ترین وجوه افتراق آنها تبیین می‌شود: صحیفه علی(ع) از نظر حجم از جامعه کوچک‌تر است. برخلاف جامعه، اصحاب موفق به مشاهده جفر نشدند و صحیفه علی(ع) در حدود احکام است، ولی جفر مربوط به حوادث آینده ذریه حضرت فاطمه(س)، وصیت ایشان و اسامی پادشاهان است.