تاثیر ابوعلی جبایی در خروج مکتب معتزله بصره از رکود در قرن سوم هجری

یکی از جریانهای کلامی جهان اسلام جریان اعتزال بود که از قرن اول هجری فعالیت خود را در منطقه بصره آغاز کرد و به ‌مرور زمان به پیشرفتهای بسیاری در طرح اندیشه‌های کلامی دست‌یافت، اما با ورود به قرن سوم هجری فعالیتهای جریان اعتزال در مکتب بصره تحت تاثیر عوامل متعددی از رونق افتاد. حال مسئله مطرح‌شده این است که مکتب معتزله بصره چگونه از این رکود خارج شد؟ پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی تحلیلی انجام‌ گرفته و یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که ابوعلی جبایی یکی از سران مکتب معتزله بصره با به‌کارگیری تدابیری چون انتقال مکتب از منطقه بصره به عسکر مکرم، برپایی مجالس مناظره، تربیت شاگردان، تالیف کتب و طرح اندیشه‌های جدید و رویارویی با مخالفان اعتزال در خروج مکتب معتزله بصره از رکود موثر بوده است.

the influence of abu ali al-jubba’i on the emergence of the mu‘tazila school of basra from the recession in the third century

one of the theological currents of the islamic world was the i‘tizal current, which began its activities in the basra region in the first century and over time achieved many advances in the expression of theological ideas. but in the third century, the activities of the i‘tizal current in the basra school stopped under the influence of several factors. the main question of this research is how did the mu‘tazila school of basra get out of the recession? the present study was conducted using a descriptive- analytical method and the result show that abu ali al-jubba’i, one of the leaders of the mu‘tazila school in basra, using measures such as transferring the school from basra to askar mukarram, holding debate meetings, training students and compilation of books and expressing new ideas and confrontation with the opponents of i‘tizal has been effective in bringing the mu‘tazila school of basra out of the recession.