ارزیابی عصاره برخی از گیاهان دارویی به عنوان جایگزین ایمن حشره کش های شیمیایی برای بهبود ایمنی غذایی و ارتقای سلامت عمومی

مقدمه و هدف: حشره‌کش‌های شیمیایی مانند فسفید آلومینیوم به‌دلیل اثرات سوء بر سلامت انسان، محیط‌زیست و ایمنی مواد غذایی، چالش‌های بهداشتی متعددی ایجاد کرده‌اند. با توجه به ضرورت کاهش استفاده از این ترکیبات مضر و حرکت به‌سوی روش‌های ایمن و پایدار، این مطالعه به ارزیابی عصاره‌ برخی از گیاهان دارویی به‌مثابه جایگزینی زیست‌سازگار برای استفاده در محیط‌های انباری پرداخته است. در این مطالعه چهار گیاه پزشکی شامل تنباکو، اکالیپتوس، افسنتین و آنغوزه که در منابع طب سنتی ایران به خواص ضد میکروبی شناخته شده‌اند، بررسی شده‌اند.روش‌ کار: عصاره‌های هیدروالکلی تنباکو، اکالیپتوس، آنغوزه و افسنتین با روش پرکولاسیون (اتانول 70%) از 1500-500 گرم پودر گیاه استخراج و با تقطیر در خلا (40 درجه سلسیوس) تغلیظ شدند. ترکیبات فیتوشیمیایی با معرف‌های استاندارد شناسایی شدند. سرخرطومی‌های برنج به‌مثابه شاخص زیستی انتخاب شدند و در انسکتاریوم پرورش یافتند. آزمایش‌های سمیت تماسی و دورکنندگی (روش مک‌دونالد، 1970) با 20 حشره بالغ در سه تکرار انجام شد.یافته‌ها: مقادیر lc50 عصاره‌های گیاهان افسنتین، اکالیپتوس، تنباکو و آنغوزه به‌ترتیب برابر با 453.05، 470.59، 716.55 و 850.73 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر برآورد شد. نتایج آزمایش‌ها نشان داد که عصاره اکالیپتوس با 98.33 درصد در مقایسه با عصاره آنغوزه، تنباکو و افسنتین به‌ترتیب با 96.66، 93.33 و 91.66 درصد بالاترین اثر کشندگی را علیه سرخرطوومی برنج دارد. همچنین در آزمایش دورکنندگی عصاره آنغوزه با 86.66 درصد در مقایسه با عصاره تنباکو، اکالیپتوس و افسنتین به‌ترتیب با 73.33 درصد، 63.33 درصد و 43.33 درصد بیشترین دورکنندگی را نشان داد.نتیجه‌گیری: عصاره‌های گیاهی بررسی‌شده به‌دلیل اثربخشی بالا و عوارض زیست‌محیطی و بهداشتی کمتر، پتانسیل بالایی به‌مثابه جایگزین ایمن برای حشره‌کش‌های شیمیایی در کنترل آفات انباری دارند. این یافته‌ها می‌توانند گامی موثر در جهت کاهش مخاطرات بهداشتی و ارتقای ایمنی غذایی در جامعه باشند.

evaluation of medicinal plant extracts as safe alternatives to chemical insecticides for enhancing food safety and public health

introduction and purpose: chemical insecticides, such as aluminum phosphide, pose significant health, environmental, and food safety challenges. to reduce reliance on these harmful compounds and promote sustainable alternatives, this study evaluated the efficacy of medicinal plant extracts as eco-friendly substitutes for stored-product pest control. in total, four medicinal plants, namely tobacco, eucalyptus, wormwood, and asafoetida, known for their antimicrobial properties in iranian traditional medicine, were investigated in this study.methods: hydroalcoholic extracts of tobacco (nicotiana tabacum l.), eucalyptus (eucalyptus globulus labill.), asafoetida (ferula assa-foetida l.), and wormwood (artemisia absinthium l.) were prepared via percolation (70% ethanol) from 500-1500 g of dried plant powder and concentrated by vacuum distillation (40°c). phytochemicals were identified using standard reagents. rice weevils (sitophilus oryzae) were reared in an insectary and used as a bioindicator. contact toxicity and repellency tests (mcdonald et al., 1970) were conducted with 20 adult weevils in three replicates.results: the lc50 values of extracts of absinthium, eucalyptus, tobacco, and asafoetida plants were estimated to be 453.05, 470.59, 716.55, and 850.73 mg/ml, respectively. the results of the tests showed that eucalyptus extracts with 98.33% had the highest mortality effect against s. oryzae, compared to asafoetida, tobacco, and absinthium extracts with 96.66%, 93.33%, and 91.66%, respectively. moreover, in the repellent test, the extract of asafoetida showed the highest repellent effect with 86.66%, compared to the extracts of tobacco, eucalyptus, and absinthium with 73.33%, 63.33%, and 43.33%, respectively.conclusion: the evaluated plant extracts, particularly eucalyptus and asafoetida, demonstrate high efficacy and reduced environmental and health risks, making them promising alternatives to chemical insecticides for stored-product pest control. these findings support safer pest management strategies to enhance food safety and public health.