تحلیل تاب‌آوری شبکه حمل‌ونقل هوایی (مطالعه موردی: پروازهای مسافری داخل ایران)

حمل‌ونقل هوایی به عنوان یکی از شیوه‌های رایج حمل‌ونقل مسافر و کالا محسوب می‌شود که به دلیل ویژگی‌های مثبتی همچون سرعت بالا، ایمنی و ظرفیت زیاد همواره مورد توجه مدیران و برنامه‌ریزان کشوری بوده است. تحدید‌های مختلفی کارایی این سیستم را تحت تاثیر قرار ‌می‌دهد. از این‌رو، در پژوهش حاضر به بررسی تاب‌آوری شبکه حمل‌ونقل هوایی پرداخته می‌شود. به طور کلی تحدیدها در دو سته حوادث طبیعی (رخداد تصادفی) و حوادث خرابکارانه (رویداد برنامه‌ریزی شده و هدفمند) تقسیم می‌شوند. در این مطالعه از داده‌های پروازهای داخلی ایران به منظور تحلیل تاب‌آوری شبکه حمل‌ونقل هوایی استفاده می‌گردد و با توجه به اطلاعات موجود و در دسترس، تعداد پروازهای سرویس‌داده شده به عنوان شاخص کارایی شبکه پیشنهاد و برای تحلیل تاب‌آوری آن از روش نمودار شکست آبشاری استفاده می‌شود. نتایج بیان می‌کند در بدبینانه‌ترین حالت، کارایی شبکه با حذف سه فرودگاه به زیر 10 درصد می‌رسد و نمودار شکست آبشاری افت کارایی آن از یک تابع هموگرافیت (r2 برابر با 99.4 درصد) پیروی می‌نماید. همچنین در این پژوهش، حالت ایده‌آل افت کارایی شبکه نیز بررسی می‌گردد که نتایج بیانگر آن است در این حالت نمودار افت کارایی از یک تابع نمایی (r2 برابر با 99.8 درصد) پیروی می‌نماید که در صورت حذف 90 درصد فرودگاه‌ها کارایی شبکه بالای 45 درصد می‌ماند. با توجه به تحلیل‌های صورت گرفته مشخص می‌گردد بزرگترین مشکل شبکه هوایی ایران، تمرکز بیش از حد پروازها در چند فرودگاه خاص و پرتقاضا است که در صورت بروز مشکل برای آن‌ها تاب‌آوری شبکه به شدت تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

evaluation analysis of the resilience of the air transportation network (case study: domestic passenger flights in iran)

air transportation has always been of interest to national managers and planners due to its positive features, including high speed, safety, and large capacity. however, various constraints affect the efficiency of this system. in this research, the resilience of the air transportation network is examined. constraints are divided into two categories: natural events and sabotage events. in this study, data from domestic flights in iran were used to analyze the resilience of the air transportation network. for this purpose, the number of serviced flights was considered as an indicator of network performance, and the cascade failure diagram method was used to analyze resilience. the results show that in the most pessimistic scenario, with the removal of three airports, network performance drops below 10%, as indicated by the cascade failure diagram. additionally, the ideal scenario of network performance decline was examined, and the results show that in this scenario, with the removal of 90% of airports, network performance remains above 45%. based on the conducted analysis, the biggest problem in iran's air network is the excessive concentration of flights in a few specific and high-demand airports, which greatly affects network resilience in case of any issues occurring for them.