تحلیل روابط تجاری روسیه و هند و ظرفیت‌های ایران در گسترش همکاری‌های تجاری با روسیه

روابط تجاری روسیه و هند در سال‌های اخیر تحت تاثیر تحولات ژئوپلیتیکی و تغییر در اولویت‌های اقتصادی روسیه، به‌ویژه در واکنش به تحریم‌های غرب، به‌شدت گسترش یافته است. روسیه در مسیر تنوع‌بخشی به شرکای تجاری خود، هند را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مقاصد صادراتی خود برگزیده است. سهم هند از صادرات روسیه که در سال 2020 تنها 1.7 درصد بود، در سال 2023 به حدود 15 درصد افزایش یافته است. این رشد عمدتاً ناشی از صادرات گسترده انرژی، به‌ویژه نفت خام و مشتقات آن، بوده که تنها در سال 2023 ارزشی بالغ بر 58 میلیارد دلار داشته است. در مقابل، واردات روسیه از هند رشد کمتری داشته و سهم آن از واردات روسیه در همین بازه زمانی فقط از 1.1 درصد به 1.9 درصد افزایش یافته است، که نشان‌دهنده عدم توازن در ترکیب تجاری دو کشور است. با وجود افزایش کل حجم تجارت دوجانبه که در سال 2023 به 65.7 میلیارد دلار رسید، ترکیب کالاهای مبادله‌شده بیانگر وابستگی شدید هند به منابع انرژی روسیه و وابستگی کمتر روسیه به کالاهای صنعتی هند است. صادرات هند به روسیه در سال 2023 حدود 4.3 میلیارد دلار برآورد شده که شامل کالاهایی چون ماشین‌آلات، داروها و تجهیزات صنعتی است. در مقایسه، صادرات روسیه به هند بیش از 61 میلیارد دلار بوده و بر بخش انرژی متمرکز است. این روند گویای رویکرد روسیه به استفاده از بازار هند نه‌تنها برای تامین ارز، بلکه به‌عنوان مسیر جایگزین برای دور زدن تحریم‌ها است.