تحلیلی بر تاب‌آوری اجتماعی و اقتصادی شهری در برابر خطرپذیری لرزه‌ای (مطالعه موردی: شهر خلخال)

مقدمه: مخاطرات طبیعی به‌خصوص زمین‌لرزه به دلیل شدت و زمان کوتاه اثرگذاری به یکی از دغدغه‌های اصلی برنامه ریزان تبدیل‌شده است.هدف: تحلیل و ارزیابی ابعاد و مولفه‌های تاب‌آوری اجتماعی و اقتصادی شهر خلخال.روش شناسی: پژوهش حاضر جزو تحقیقات کاربردی و روش به‌کاررفته در آن، توصیفی -تحلیلی می‌باشد. در این پژوهش ابتدا از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، عوامل موثر بر تاب‌آوری شناسایی و پس از تهیه مدل مفهومی تحقیق، پرسشنامه‌ای در راستای رسیدن به هدف موردنظر طراحی گردید. تعیین حجم نمونه آماری آن با استفاده از روش کوکران و روش نمونه‌گیری با استفاده از روش تصادفی ساده انجام شد. برای سنجش تاب‌آوری از بین خانوارهای ساکن در شهر خلخال، تعداد 380 نفر از شهروندان و 15 نفر کارشناسان به‌عنوان حجم نمونه تحقیق انتخاب ‌شدند. پس از جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات میدانی در راستای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار spss استفاده شد و مشاهدات میدانی با استفاده از تکنیک فرآیند تحلیل anp جمع‌آوری گردید و در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی arc gis پس از تهیه نقشه آسیب‌پذیری برای هر معیار، نقشه نهایی شاخص اجتماعی و اقتصادی شهر خلخال در نرم‌افزار arc gis تهیه گردیده است.قلمرو جغرافیایی: محدودۀ موردمطالعۀ پژوهش حاضر شهر خلخال می‌باشد.یافته‌ها: بالاترین وزن تاب‌آوری بعد اجتماعی با 7 زیر معیار اصلی مربوط به ساختار جنسی با وزن 0.20094 و پایین‌ترین آن مربوط به سطح تحصیلات با وزن 0.04651 می‌باشد؛ همچنین در بعد اقتصادی با 3 زیر معیار اصلی بالاترین وزن تاب‌آوری مربوط به وضعیت مالکیت مسکن با وزن 0.48064 و پایین‌ترین آن مربوط به مالکیت وسیله نقلیه با وزن 0.11397 می‌باشد.نتیجه گیری: با توجه به خروجی نرم‌افزار gis می توان بیان نمود که تقریباً نیمی از شهر ازنظر اجتماعی و اقتصادی در وضعیت نامطلوبی قرار دارد و این امر موجب می‌شود که در هنگام زمین‌لرزه آمار تلفات جانی و مالی افزایش یابد. به‌طورکلی می‌توان گفت در محدوده موردمطالعه همه شرایط و عوامل دخیل در آسیب‌پذیری در برابر زمین‌لرزه اعم از اقتصادی، اجتماعی در ارتباط باهم عمل نموده و باعث شکل‌گیری نواحی با آسیب‌پذیری بالا گردیده است.

an analysis of urban social and economic resilience against earthquakes(case study of khalkhal city)

introduction: natural hazards, especially earthquakes, have become one of the main concerns of planners due to their intensity and short impact time.objective: to analyze and evaluate dimensions and components of social and economic resilience of khalkhal city.methodology: the current research is among applied research and the method used in it is descriptive-analytical. in this research, first through library studies, factors affecting resilience were identified and after preparing the research conceptual model, a questionnaire was designed in order to achieve the desired goal. determining its statistical sample size was done using the cochran method and the sampling method was done using the simple random method. to measure resilience, 380 citizens and 15 experts were selected as the sample size of the research among the households living in khalkhal city. after collecting data and field information, spss software was used for data analysis and field observations were collected using the anp analysis process technique, and in the arc gis geographic information system environment, after preparing a vulnerability map for each criterion, the final map of social index and the economy of khalkhal city has been prepared in arc gis software.geographical area: the scope of the current research is khalkhal city.findings: the highest weight of the resilience of the social dimension with 7 main sub-criteria is related to the sexual structure with a weight of 0.20094 and the lowest one is related to the level of education with a weight of 0.04651; also, in the economic dimension, with 3 main sub-criteria, the highest resilience weight is related to housing ownership with a weight of 0.48064 and the lowest is related to vehicle ownership with a weight of 0.11397.conclusion: according to the output of the gis software, it can be stated that almost half of the city is in an unfavorable social and economic situation, and this causes the number of casualties and financial losses to increase during an earthquake. in general, it can be said that in the studied area, all the conditions and factors involved in the vulnerability to earthquakes, including economic and social, have worked together and caused the formation of areas with high vulnerability.