تحلیل فضایی بنیان‎های معیشتی سکونتگاه‌های روستایی کوهستانی (مورد مطالعه: دهستان دشتویل)

مقدمه: تغییراتی عمده‌ای در تفکر توسعه روستایی در نیم قرن گذشته رخ داده و در کشورهای درحال توسعه رهیافت معیشت پایدار روستایی در تلاش برای کاهش فقر روستایی مطرح شده است.هدف: هدف این پژوهش، تحلیل بنیان‎های معیشتی سکونتگاه‌های روستایی با رویکرد فضایی است.روش‌شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی و روش آن توصیفی- تحلیلی است. گردآوری اطلاعات با روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی (روش پیمایش مبتنی بر پرسشنامه) صورت گرفته‌است. جامعه آماری شامل روستاهای دهستان دشتویل است که از بین آن‌ها 12 روستا بر اساس نمونه‌گیری مکانی انتخاب شده‌است. حجم نمونه با فرمول کوکران و اعمال روش تصحیح آن، تعداد 133 خانوار تعیین شد. از آزمون تی تک نمونه ای برای مقایسه تفاوت‌ها و آزمون فریدمن برای رتبه‌بندی شاخص ها استفاده شد. همچنین از مدل تاپسیس برای تحلیل و رتبه‌بندی روستاها و در نهایت، از روش تحلیل فضایی کریجینگ برای نمایش الگوی فضایی بنیان‌های معیشتی استفاده شده است.یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که پنج بُعد سرمایه‎های معیشتی مورد بررسی به طور کلی در روستاهای مورد مطالعه دارای وضعیت نامطلوب هستند. از میان این پنج بُعد، ابعاد سرمایه طبیعی و سرمایه اجتماعی در وضعیت مطلوبی هستند. نتایج حاصل از رتبه‌بندی براساس آزمون فریدمن نشان داد بُعد سرمایه معیشی در جایگاه اول بوده و در رتبه‌بندی شاخص‌ها، پوشش گیاهی در رتبه اول قرار می‌گیرد. براساس نتایج مدل تاپسیس، روستای چلگاسر در رتبه نخست جای گرفت. نتایج حاصل از تحلیل فضایی کریجینگ حاکی از این است که اختلاف فضایی در روستاهای دهستان دشتویل وجود داشته به طوری که روستاهای واقع در پهنه فضایی شرق در وضعیت برخوردار و روستاهای واقع در پهنه فضایی غرب نابرخوردار (محروم) هستند.نتیجه‌گیری: در بنیان معیشتی روستاهای کوهستانی واقع در دهستان دشتویل خلا سرمایه های فیزیکی، انسانی و مالی وجود دارد. در بررسی علل وجود این نقصان می توان به دلایلی همچون محدود بودن گزینه های معیشتی، کسب درآمد و گذران زندگی از طریق روش های سنتی (وابستگی به دام، کشاورزی محدود، اقتصاد تک محصولی) اشاره کرد.

spatial analysis of livelihood foundations of mountainous rural settlements (case study: dashtvil district)

introduction: major changes in rural development thinking have occurred in the last half century and in developing countries, the approach of sustainable rural livelihood has been proposed in an effort to reduce rural poverty.objectives: the purpose of this study is to analyze the livelihood foundations of rural settlements with a spatial approach.methodology: this research is a applied study and its method is descriptive-analytical. data collection was done by document and field studies (survey method based on questionnaire). the statistical population includes the villages of dashtvil district, from which 12 villages have been selected based on spatial sampling. the sample size was determined by cochran’s formula and applying it to 133 households. one-sample t-test was used to compare differences and friedman test was used to rank the indicators. also, the topsis model was used to analyze and rank the villages, and finally, the kriging spatial analysis method has been used to show the spatial pattern of the foundations of livelihood. finally, the kriging spatial analysis method has been used to show the spatial pattern of the foundations of livelihood.result and discussion: the results showed that the five dimensions of livelihood capital in general are in an unfavorable situation in the studied villages. out of these five dimensions, the dimensions of natural capital and social capital are in good condition. the results of the ranking based on friedman test showed that the dimension of livelihood capital is in the first place, and in the ranking of indicators, vegetation is in the first place. according to the results of topsis model, chelgasar village was ranked first. the results of kriging spatial analysis indicate that there is a spatial difference in the villages of dashtvil district, so that the villages located in the eastern space zone are in a good condition and the villages located in the western space zone are disadvantaged.conclusion: there is a lack of physical, human and financial capital in the livelihood of mountain villages located in dashtvil district. in examining the causes of this shortcoming, we can point to reasons such as limited livelihood options, earning money and living through traditional methods (dependence on livestock, limited agriculture, single-product economy).