بررسی نقش برخی پارامترهای موثر بر ساختمان خاک‌ها در جلوگیری از تشدید سیل و خسارات ناشی ازآن به اراضی کشاورزی و سکونتگاه های نواحی روستایی (مطالعه موردی: نواحی روستایی شهرستان خداآفرین استان آذربایجان شرقی)

مقدمه: ویژگی‌های خاک و میزان نفوذ آب به آن، نقش مهمی را در کنترل  روان آب و تشدید سیل ایفا می‌کند؛ به‌طوری‌که اگر میزان نفوذپذیری خاک کاهش و ساختمان آن به دلایل مختلف مانند: تغییر کاربری اراضی، چرای بیش از حد، راه سازی، حرکت ماشین آلات سنگین و ... انجام پذیرد، این امر منجر به افزایش روان‌آب و تشدید سیل در اراضی کشاورزی و همچنین در نواحی روستایی شده، و خسارت‌های سنگینی را برای روستاییان و کشاورزان به بار می‌آورد. بنابر این جلوگیری از این خسارت‌ها نیازمند به مدیریت پایدار اراضی کشاورزی و توجه به تاب‌آوری‌سکونت‌گاه‌های نواحی روستایی است.هدف: هدف اصلی این مطالعه، بررسی پارامترهای موثر بر میزان  نفوذپذیری خاک و عوامل تاثیرگذار بر ایجاد روان آب‌ها و تشدید سیل در اراضی کشاورزی و سکونت گاه های نواحی روستایی است. بدین منظور لازم است میزان نفوذ آب در خاک، با حصول اطلاعات دقیق و قابل اطمینان بررسی و تحلیل  شود.روش‌شناسی: پژوهش حاضر به عنوان یک مطالعه کاربردی با روش «توصیفی-تحلیلی» انجام گردیده است. با استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی (gis)  و روش تحلیل لکه های داغ (هات اسپات) که یکی از روش های مهم و رایج مطالعاتی در حوزه جغرافیایی و خاکشناسی است، انجام پذیرفته است.قلمرو جغرافیایی: در این پژوهش از 88 نقطه اراضی کشاورزی شهرستان خداآفرین، منطقه قیز قلعه سی تا سیلن چای انتخاب و نمونه‌برداری خاک انجام گرفته است.یافته‌ها: بر اساس نتایج تحقیق، از بین پارامترهای مورد بررسی،  به تعداد دو پارامتر شامل میزان درصد ماده آلی و تخلخل خاک،  بر افزایش سرعت نفوذ آب در خاک تاثیری زیادی داشته و سایر پارامترهای اندازه‌گیری شده فاقد الگوی خود همبستگی فضایی مشخص به لحاظ آماری بود. این موضوع بیان‌گر این واقعیت است که خاک‌های سبک و غنی از مواد آلی و همچنین خاک‌هایی که دارای تخلخل (فضای خالی بین خاک) هستند، از نفوذپذیری بالایی برخوردار بوده و آب بیشتری را نسبت به سایر خاک‌ها جذب می‌کنند.نتیجه‌گیری: نفوذپذیری آب در خاک  نقش مهمی درجلوگیری از ایجاد روان‌آب بر روی زمین و همچنین تشدید سیل داشته و موجب کاهش خسارت‌های ناشی از آن در اراضی کشاورزی و سکونت گاه های نواحی روستایی خواهند شد و در نهایت به توسعه پایدار کشاورزی و همچنین توسعه پایدار همه جانبه روستایی کمک موثری خواهند کرد.

investigating the role of soil in preventing flood aggravation and damage to agricultural lands in rural areas (case study: rural areas of khodaafarin county, east azerbaijan province)

introduction: soil characteristics and water infiltration rate play a crucial role in controlling runoff and flood intensification. the reduction of soil permeability for various reasons such as: land use change, overgrazing, road construction, movement of heavy machinery, etc., will lead to increased runoff and intensification of floods in agricultural lands as well as heavy damage to villagers and farmers. therefore, preventing these damages requires sustainable management of agricultural lands and attention to the resilience of settlements in rural areas.objectives: the main purpose of this study is to investigate the effective parameters on soil permeability and the factors affecting runoff and flood intensification in agricultural lands and settlements in rural areas. for this purpose, it is necessary to study and analyze the amount of water penetration in the soil, obtaining accurate and reliable information.methodology: the present study is an applied research using a descriptive-analytical method. geographic information systems (gis) and hotspot analysis method were applied, which is one of the most important and common methods of studies in the field of geography and soil science.geographical contex: in this study, 88 points of agricultural lands of khodaafarin county, gheez qaleh si to ceylon chay region have been selected as samples.result and discussion: according to the research results, among the studied parameters, two parameters including the percentage of organic matter and soil porosity had a great effect on increasing the rate of water infiltration in the soil and other measured parameters lacked a statistically clear spatial correlation pattern. this indicates the fact that light soils is rich for organic materials as well as soils with porosity (empty space between soils), have high permeability and absorb more water than other soils.conclusion: soil permeatability plays a crucial role in preventing runoff on land, intensifying floods and the reduation of damage in agricultural lands in rural areas. also, it will contribute to the sustainable development of agriculture as well as the sustainable comprehensive development of rural areas.