بررسی نقش عوامل طبیعی در پراکنش و استقرار سکونتگاه‌های روستایی شهرستان زنجان

شکل گیری سکونتگاه‌های انسانی، همواره بر پایه‌ی عوامل طبیعی مانند؛ آب و خاک مناسب استوار بوده است و روستاها به عنوان اولین شکل از حیات جمعی انسان در یک عرصه طبیعی از خصوصیات متعدد طبیعی، اقتصادی و ... تاثیر می‌پذیرند. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت استقرار سکونتگاه‌های روستایی شهرستان زنجان، بر حسب معیارهای طبیعی صورت گرفته است. به منظور دستیابی به اهداف پژوهش، 5 معیار طبیعی شامل؛ ارتفاع، شیب، جهت شیب، بارش و دما به عنوان عوامل موثر در استقرار سکونتگاه‌ها انتخاب شده و با استفاده از روش‌های آماری در محیط gis و شاخص آماری موران مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که 70 درصد روستاهای این شهرستان در ارتفاع بیشتر از 1600 متر قرار دارند که این امر بیانگر کوهستانی بودن بیشتر مناطق این شهرستان است. همچنین با توجه به گرایش مکان‌گزینی روستاها در مناطق با شیب مناسب، 76.2 درصد روستاهای این شهرستان در طبقه شیب 150 درصد استقرار یافته‌اند. در نتیجه با توجه به عدم همبستگی معنادار عوامل طبیعی در مکان‌گزینی مناطق روستایی، با استفاده از شاخص موران که از توابع خود همبستگی فضایی جهت استخراج الگوی توزیع می‌باشد، توزیع فضایی نقاط روستایی محدوده مورد مطالعه از نوع خوشه‌ای است که در این خصوص ضریب موران مثبت و برابر با 0.45 بوده که در سطح اطمینان 1 درصد معنادار می‌باشد.

Investigating the Contribution of Natural Factors in the Distribution and Establishment of Rural Settlements in Zanjan Town

The emergence of human settlements has always been based on natural factors such as water and soil, and villages as the first form of human collective life in a natural environment are affected by numerous natural, economic and ... characteristics. This present study was carried out with the aim of investigating the status of rural settlements in Zanjan town based on natural criteria. In order to achieve the research objectives, five natural criteria including elevation, slope, slope direction and climatic elements (precipitation and temperature) were selected as effective factors in settling habitats and analyzed using statistical methods in GIS environment and Moran index. The results show that 70 percent of the villages of the town are located in altitudes above 1600 meters, which indicates that most areas of the town are mountainous. Also, due to the location of the villages in suitable slopes, 76.2% of the villages of the town have been located on the slope level of 015%. Due to the existence of suitable environmental conditions, especially fertile soil, we could see the suitable agricultural production in this area. As a result, due to the lack of significant correlation between natural factors in rural locations, using the Moran index which is the spatial correlation function for extracting the distribution pattern, the spatial distribution of the rural areas of the study area is of a cluster type. In this regard, Moran coefficient is positive and equal to 0.45, which is significant at one percent confidence level.