مشخصه‌یابی فام قرمز و قهوه‌ای در سفال‌های مینایی سده‌های ششم تا هفتم هجری قمری در ایران با استفاده از روش‌های دستگاهی

در این پژوهش، پوشرنگ‌های قرمز و قهوه‌ای در سفالینه‌نگاری‌های دوازده اثر مینایی سده 6-7 ه.ق یافت‌شده از دژ الموت و همچنین نمونه‌های موجود در موزه ملی ایران که بخشی از آنها از محوطه تاریخی ری یافت شده‌اند، با استفاده از مطالعات میکروپیکسی، میکروسکوپ نوری و میکروسکوپ الکترونی روبشی مطالعه شده‌اند. مهم‌ترین اهداف پژوهش، دستیابی به شیوه‌های مختلف ایجاد فام‌های قرمز و قهوه‌ای بر روی لعاب زمینه و اندازه‌گیری ترکیبات عنصری و عناصر موثر در تولید این رنگدانه‌ها بوده ‌است. در این ‌پژوهش شش گونه رنگ قرمز شناسایی شد. با بررسی توزیع عناصر به‌دست آمده، مشخص شد که عامل تولید فام‌های قرمز و قهوه‌ای در این سفال‌ها آهن است. همچنین، نتایج آنالیز عنصری نشان می‌دهد، لعاب‌های زمینه این پوشرنگ‌ها در سه گروه لعاب سربی، لعاب قلیایی و لعاب سرب- قلع- قلیا تقسیم‌بندی می‌شوند. دیگر نتایج پژوهش، نشان می‌دهد که افزایش میزان اکسید آهن مورد استفاده در لعاب سربی، در تولید فام قهوه‌ای موثر بوده است. نتایج این پژوهش، شیوه ساخت فام قرمز در مکتوبات کهن ایران را تایید می‌کند.

characterization of red and brown color on mina’i ceramics from sixth to seventh century ah in iran based on instrumental methods

this study investigated the red and brown pigment colors of twelve mina’i samples from sixth to seventh centuries ah from alamut castle, rayy and attributed to rayy in national museum of iran by micro-pixi, optical microscopy and scanning electron microscopy. the main aim of the research was to explore various techniques for applying red and brown pigments on the base glaze and to analyse the elemental compositions and factors influencing the production of these pigments. this investigation revealed six distinct colors of red. by examining the distribution of elements, it was found that iron is the factor that produces red and brown colors in these potteries. also, the results of elemental compositions demonstrate that the base glazes are divided into three groups: lead glaze, alkaline glaze, and lead-tin-soda glaze. other results confirm that increasing the amount of iron oxide in the lead base glaze significantly impacted the production of the brown color. this paper’s findings confirm the technique for producing red color as described in the islamic medieval iranian treatise.