تاثیر توان‌بخشی شناختی کارکردهای اجرایی بر افزایش میزان امیدواری نوجوانان نجات‌یافته از سرطان خون: یک کارآزمایی بالینی تصادفی

هدف یکی از پدیده های مشاهده شده در نجات یافتگان از سرطان های دوران کودکی همچون سرطان خون، وجود عوارض جانبی و دیررس ناشی از شیمی درمانی بر کارکردهای اجرایی شناختی است. این مشکلات موجب شکایت های متعددی از قبیل کندی انجام فعالیت ها، نقص در انجام هم زمان تکالیف و بی برنامه بودن افراد نجات یافته از سرطان خون شده است و مزیت افزایش بقا را به خطر می اندازد. لذا این کارآزمایی بالینی با هدف بررسی تاثیر استفاده از سلسله تمرینات توان بخشی شناختی کارکردهای اجرایی بر میزان امیدواری نوجوانان نجات یافته از سرطان خون انجام گرفت. روش بررسی پژوهش حاضر از نوع مطالعات شبه آزمایشی با پیش آزمون و پس آزمون و پیگیری بود. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی نوجوانان 12 تا 18 ساله نجات یافته از سرطان خون شهر تهران بود. روش نمونه گیری از نوع نمونه گیری مبتنی بر هدف بود که براساس پرونده پزشکی و پس از لحاظ کردن معیارهای ورود و خروج 30 نفر از مراجعه کنندگان به بخش بیماری های خونی مرکز فوق تخصصی کودکان مفید در سال 1394 انتخاب شدند و به طور تصادفی در دو گروه مداخله (15نفر) و لیست انتظار (15 نفر) قرار گرفتند. آزمودنی های گروه مداخله با برنامه توان بخشی شناختی حافظه و توجه (آرام) در دوازده جلسه 45 دقیقه ای تحت توان بخشی شناختی کارکردهای اجرایی قرار گرفتند. داده های پژوهش با آزمون هوش وکسلر، مقیاس سنجش رفتار اخنباخ و آزمون امید به زندگی میلر در سه مقطع پیش آزمون و پس آزمون و پیگیری گردآوری شد و با استفاده از روش های آماری توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و استنباطی (تحلیل کواریانس چندمتغیره) تحلیل شد.یافته ها میانگین طول دوره درمان در گروه مداخله 23/27 و در گروه لیست انتظار 27/00 و میانگین زمان اتمام دوره درمان در گروه مداخله 25/60 و در گروه لیست انتظار 30/67 به دست آمد. به منظور مقایسه میانگین متغیرهای هوش و سن در دو گروه مداخله و لیست انتظار از آزمون تی مستقل استفاده شد. مقدار احتمال در هر دو متغیر سن و هوش بیشتر از 0/05 به دست آمد، پس اختلاف نمره های امید به زندگی آزمودنی ها از اختلاف سن و هوش ناشی نمی شود. در نتایج حاصل از پرسش نامه امیدواری میلر یافته ها نشان داد توان بخشی شناختی کارکردهای اجرایی بر میزان امیدواری نوجوانان نجات یافته از سرطان خون اثر مثبت معناداری داشته (0/05> p) و در پیگیری یک ماهه پس از مداخله نیز پایدار مانده است (0/05> p). نتیجه گیری نتایج حاصل از پژوهش حاضر نشان داد توان بخشی شناختی کارکردهای اجرایی در ارتقای امید به زندگی نوجوانان نجات یافته از سرطان خون با سابقه شیمی درمانی تاثیر قابل توجهی دارد و ارتقای سطح امیدواری افراد گروه مداخله نسبت به گروه لیست انتظار را نشان می دهد. امروزه یکی از اهداف اصلی درمان بیماری های مزمنی چون سرطان، افزایش کیفیت و سلامت روان افراد نجات یافته است، لذا استفاده از برنامه های ارزان و در دسترسی همچون توان بخشی شناختی به عنوان یکی از مداخلات امیدبخش بسیار مفید خواهد بود. به همین منظور متخصصان حوزه بهداشت و سلامت می توانند با الهام از یافته های این پژوهش برای کاستن عوارض جانبی ناشی از شیمی درمانی و پرتودرمانی اقدام کنند و علاوه بر بهبود مشکلات شناختی افراد مبتلا، به ارتقای امیدواری این گروه از بیماران نیز کمک کنند. پیشنهاد می شود پژوهش های آتی با درنظرگرفتن نتایج حاصل از این پژوهش و استفاده از مداخلات توان بخشی شناختی به منظور اثرگذاری بر راهبردهای مقابله ای، برای افزایش کیفیت زندگی و سلامت روان بیماران مبتلا و درمان یافته از سرطان اقدامات لازم را انجام دهند، همچنین ارائه خدمات توان بخشی شناختی به عنوان یکی از طرح های خدماتی پیگیری پس از درمان به منظور کاهش عوارض ناشی از درمان برای بیماران مبتلا و درمان یافته از سرطان با سابقه شیمی درمانی در روند درمانی این گروه قرار گیرد.

Effect of Cognitive Rehabilitation on Executive Functions in Adolescent Survivors of Leukemia: A Randomized and Controlled Clinical Trial

Objective One of the phenomena that have been observed among survivors of childhood cancers like leukemia is the late side effects of the applied treatments, such as chemotherapy, on executive cognitive functions. These problems lead to various complaints such as experiencing dullness while performing activities, encountering difficulties in conducting various tasks simultaneously, and having no interest in laying out plans. These issues will endanger and negate the advantage of any increase in survival rate. Therefore, the aim of this clinical trial is to evaluate the efficiency of using a series of cognitive rehabilitation exercises in improving executive functions on the level of hope in adolescents who survived leukemia. Methods Materials This research is a quasiexperimental study with pretest, posttest, and followup stages. The study population consisted of all the adolescents between the ages of 12 to 18 years, who survived leukemia, in Tehran city. Purposive sampling method was used. Based on the medical records and inclusion and exclusion criteria, 30 patients, who had been referred to the section of blood diseases at the Mofid hospital in the year 2013, were selected and accidentally classified into intervention (15) and wait list (15) groups. The participants of the intervention group received treatment offered as part of the cognitive rehabilitation program over a period of 12 sessions. The research data was collected using the Wechsler Intelligence Scale, Achenbach Behavior Scale, and the Miller Hope Test. These data were analyzed with the help of descriptive statistics (mean and standard deviation) and inferential statistics (multivariate analysis of covariance).Results The mean treatment duration was found to be 23.27 months in the intervention group and 27.00 months in the waiting list group. The mean treatment completion time of the intervention group is obtained as 25.60, and in the waiting list group as 30.67. The findings of the Miller hope questionnaire revealed that executive functions witnessed a significant positive effect due to cognitive rehabilitation, in adolescents who survived leukemia (P<0.05). This effect remained stable, as shown in a followup of one month after the intervention (P<0.05). Conclusion The results of this study have shown that the effect of cognitive rehabilitation on executive functions reaps significant dividends with regard to the promotion of hope in adolescents who survived leukemia and have been under the chemotherapy. The promotion of hope in participants belonging to the intervention group was more than in the participants of the wait list group. Given the fact that, today, one of the main goals of treatment of chronic diseases such as cancer is to enhance the quality of mental health of the surviving patients, the use of inexpensive and accessible programs like cognitive rehabilitation would be very effective. Consequently, healthcare professionals could attempt to reduce the side effects caused by chemotherapy and radiation, in addition to improving the cognitive issues of affected individuals, by placing emphasis on hope among the concerned patients. Therefore, it is recommended to conduct further research by considering the results of this work in order to develop effective cognitive rehabilitation interventions, thereby, enhancing the coping strategies, quality of life, and mental health of patients who are afflicted with cancer and those who survived cancer. Cognitive rehabilitation services should also be considered for posttreatment followup projects.