بررسی تاثیر اصلاح ویژگی‌های معماری محیط‌های توان‌بخشی بر بهبود یکپارچگی حسی در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه بیش‌فعالی

هدف اختلال نقص توجه بیش‌فعالی یکی از شایع‌ترین اختلالات عصبی‌رشدی در کودکان است که اغلب با اختلالات یکپارچگی حسی همراه است. علی‌رغم اهمیت فضای کاردرمانی در بهبود پردازش حسی، تاثیر ویژگی‌های معماری محیط‌های درمانی کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. این مطالعه با هدف بررسی تاثیر ویژگی‌های معماری در مراکز کاردرمانی بر بهبود یکپارچگی حسی در کودکان مبتلا به نقص توجه بیش‌فعالی انجام شد.روش بررسی مطالعه حاضر به‌صورت نیمه‌تجربی در 2 فاز انجام شد. ابتدا 12 مرکز کاردمانی در تهران (8 مرکز) و کرج (4 مرکز) بر‌اساس چک‌لیست محقق‌ساخته ارزیابی معماری محیطی ارزیابی شدند و به 2 گروه «مطلوب» و «نامطلوب» تقسیم شدند. سپس عملکرد پردازش حسی 64 کودک مبتلا به بیش‌فعالی کم‌توجهی با شدت متوسط (با میانگین سنی 8/5، 20 دختر و 44 پسر‌) در این مراکز (39 کودک در مراکز مطلوب و 25 کودک در مراکز نامطلوب) قبل و بعد از 12 جلسه کاردرمانی، با استفاده از پرسش‌نامه نسخه دوم پروفایل حسی دان ارزیابی و با استفاده از آزمون آماری تحلیل کوواریانس، در فاز اول مطالعه ارزیابی و مقایسه شد. در فاز دوم، تا حد امکان اصلاحاتی در 5 مرکز نامطلوب درخصوص وضعیت نورپردازی، کنترل صدا، رنگ و چیدمان فضا بر‌اساس یافته‌های فاز اول اجرا شد و میزان بهبودی پردازش حسی کودکان تحت مطالعه در این مراکز پس از 12 جلسه کاردرمانی مجدداً ارزیابی شد. تغییر نمره کلی پروفایل حسی در این فاز با میزان تغییر و بهبودی نمرات همان کودکان در همان مراکز در فاز اول مقایسه شد. یافته‌ها بهبودی معنی‌داری در هر دو گروه مطلوب و نامطلوب در نمرات کل پروفایل حسی کودکان مبتلا به نقص توجه بیش‌فعالی مشاهده شد. در بررسی شاخص‌های پردازش حسی، در مراکز مطلوب تمام شاخص‌ها بهبودی معنی‌داری داشتند، ولی در مراکز نامطلوب تنها در شاخص جست‌وجوی حسی و اجتناب حسی تغییرات معنی‌دار بود. در مقایسه بین 2 گروه مراکز، تفاوت‌های معناداری در نمرات کلی یکپارچگی حسی بین کودکانی که در مراکز مطلوب تحت درمان قرار گرفتند و کودکانی که در مراکز نامطلوب بودند، مشاهده شد (p<0/01). انجام اصلاحات نسبی در مراکز نامطلوب، اگرچه منجر به بهبود در نمرات کلی پردازش حسی آنان شد، اما این تغییرات در مقایسه با تغییرات فاز اول در همان مراکز معنادار نبودند (p=0/06).نتیجه‌گیری کیفیت معماری در محیط‌های توان‌بخشی به‌طور قابل‌توجهی بر نتایج یکپارچگی حسی در کودکان مبتلا به نقص توجه بیش‌فعالی تاثیر‌گذار بود. این یافته‌ها بر ضرورت اصلاح و در نظر گرفتن عناصر معماری در طراحی فضاهای درمانی کودکان مبتلا به نقص توجه بیش‌فعالی برای افزایش اثربخشی درمان تاکید می‌کند.

the impact of architectural elements in occupational therapy centers on the sensory profile of children with attention deficit hyperactivity disorder

objective attention deficit hyperactivity disorder (adhd) is one of the most common neurodevelopmental disorders in children and is often associated with sensory processing problems. although the role of occupational therapy in improving sensory processing has been acknowledged, the influence of architectural features in occupational therapy settings remains underexplored. this study aimed to investigate the impact of architectural elements in occupational therapy centers on the sensory profile of children with adhd. materials & methods this quasi-experimental study was conducted in two phases. in the first phase, 12 occupational therapy centers in tehran (8 centers) and karaj (4 centers) provinces of iran were evaluated using a researcher-made architectural assessment checklist and categorized into two groups: “optimal” and “suboptimal.” a total of 64 children with moderate adhd (mean age=8.5 years; 20 females and 44 males) were selected (39 in optimal centers, 25 in suboptimal centers) and underwent 12 occupational therapy sessions. their sensory processing performance was assessed using dunn’s short sensory profile (ssp), and results were analyzed using t-test. in the second phase, architectural modifications focused on lighting, sound control, colors, and spatial layout were implemented in five suboptimal centers, and the improvement in ssp scores of these centers after 12 intervention sessions was reassessed. the difference in total ssp score in the second phase was compared to the difference in the first phase.results significant improvements were observed in the total ssp score of children in two optimal and suboptimal centers after intervention. all ssp domains improved significantly in the optimal centers (p<0.05), while in the suboptimal centers, a statistically significant change was observed only in the sensory seeking (p=0.043) and sensory avoidance (p=0.047) domains.‌ a comparison between the two groups of centers indicated significant differences in total ssp score after intervention, with children in optimal centers demonstrating superior outcomes compared to those in suboptimal centers (p<0.01). although architectural modifications in the suboptimal centers resulted in some improvement, the changes were not statistically significant compared to pre-modification scores (p=0.06).conclusion architectural design in occupational therapy centers has a significant impact on the sensory profile of children with adhd. the findings emphasize the necessity of considering architectural elements in the design of therapeutic spaces in iran to enhance treatment effectiveness for children with adhd.