فرهنگ دانشگاهی و تغییرات دین‌داری دانشجویان؛ یک مطالعه کیفی

پژوهش‌های تجربی حاکی از تاثیر فرهنگ دانشگاهی بر دین‌داری دانشجویان است، امّا برای فهم عمیق‌تر این پدیده، که لازمۀ تصمیم‌گیری‌های فرهنگی-اجتماعی است، ضروری است که شناختی دقیق از سازوکارها و فرایندهایی که این تاثیرگذاری از طریق آن‌ها شکل می‌گیرد، حاصل شود. پژوهش حاضر تلاش می‌کند که با استفاده از روش «مبنایی»، از طریق مصاحبه «نیمه‌ساختاریافته» با 16 نفر از دانشجویان که تغییرات عمده‌ای را در دین‌داری خود در طول تحصیل در دانشگاه احساس می‌کردند، سازوکارها و فرایندهای اصلی تاثیرگذاری فرهنگ دانشگاهی در تغییرات دین‌داری دانشجویان را مورد شناسایی و تحلیل قرار دهد. از تجزیه و تحلیل مصاحبه‌ها 12 مقوله اصلی همچون «تکثر دیدگاه‌ها و سبک‌های زندگی متفاوت»، «فرهنگ آموزشی» و «جاذبه و دافعه دین‌داران» که هر یک شامل مفاهیم مختلفی هستند، به دست آمد و بر مبنای آن‌ها گزاره نظری هسته‌ایِ «فرهنگ دانشگاهی دوسویه» صورت‌بندی شد. این نتایج در قالب پارادایم کدگذاری اشتراوس-کوربین سامان‌دهی و بر مبنای آن مدلی برای فرایندها و سازوکارهای منجر به تغییرات دین‌داری تحت تاثیر فرهنگ دانشگاهی ارائه شد. بر اساس گزاره نظری محوری، تاثیر فرهنگ دانشگاهی بر دین‌داری دانشجویان نه امری یک‌سویه، پیوسته و خطی بلکه دوسویه و پویا است یعنی فرهنگ دانشگاهی بسته به شرایط و موقعیت‌های اجتماعی می‌تواند به افزایش و کاهش دین‌داری دانشجویان منجر شود. در این راستا می‌توان وضعیت دین‌داری دانشجویان را یک برساخته اجتماعی دانست، بدین معنا که تغییرات صورت گرفته در دین‌داری دانشجویان بیش از آنکه حاصل استدلال های فلسفی و الهیاتیِ منطقی و عقلانی دانشجویان باشد، حاصل فرایند معاشرت های اجتماعی در انجمن‌های علمی، خوابگاه‌های دانشجویی و تشکل‌های دانشجویی است.

academic culture and the change in religiosity of students; a qualitative study

empirical research indicates that academic culture influences students’ religiosity. however, to gain a deeper understanding of this phenomenon—essential for socio-cultural policy-making—it is necessary to precisely identify the mechanisms and processes through which this influence occurs. the present study endeavors to identify and analyze the primary mechanisms and processes through which universities influence students’ religiosity by employing the grounded theory approach and conducting semi-structured interviews with 16 students who have experienced significant changes in their religiosity during their university years. from the analysis of the interviews, 12 core categories such as &diversity of viewpoints and lifestyles,& &educational culture,& and &attractiveness and repulsion of religious people&, and many sub-categories and concepts in each of them, emerged and were formulated. a core theoretical proposition, &double edged nature of academic culture regarding the religiosity,& was derived. based on this core theoretical proposition, the impact of academic culture on students’ religiosity is not a one-sided, continuous, and linear process, but rather a two-way and dynamic one. in other words, academic culture, depending on social conditions and situations, can lead to both an increase and decrease in students’ religiosity. in this regard, the status of students’ religiosity can be considered a social construct, meaning that changes in students’ religiosity are more the result of social interactions in student clubs, dormitories, and student organizations rather than the result of students’ logical and rational philosophical and theological arguments.