فرهنگ گذشته‌گرای ایرانی؛ تحلیل نشانه‌شناختی برنامه «تونل زمان» شبکه «من‌وتو»

رسانه‌ها به‌عنوان ابزارهای حافظه فرهنگی می‌توانند در احیای گفتمان گذشته‌گرا نقش داشته باشند. اینکه در هر رسانه‌ای گذشته مطلوب می‌تواند گذشته متفاوتی از سایر رسانه‌ها باشد و هر رسانه، گذشته مشخصی را به عنوان گذشته ایدئال بازنمایی می‌کند، حائز اهمیت است. این مقاله به تحلیل نحوه بازتولید گذشته ایرانی توسط رسانه‌ای همچون برنامه تونل زمان شبکه من‌وتو را می‌پردازد که در بازنمایی و بازتولید گفتمان گذشته‌گرا نقشی اساسی ایفا می‌کند. این مطالعه با بهره‌گیری از روش نشانه‌شناسی فرهنگی مکتب تارتو-مسکو انجام شده است. از مفاهیمی مانند تقابل‌های دوگانه، خود و دیگری، فرهنگ و نافرهنگ، متن و نامتن، و حضور و غیاب برای تحلیل داده‌ها استفاده شده است. محتوای برنامه «تونل زمان» به‌عنوان نمونه انتخاب و تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که رسانه‌ها، به‌ویژه محتوای برنامه «تونل زمان»، چگونه گذشته را از حالت نامتن و میت به متن واجد حیات تبدیل می‌کنند. همچنین، این پژوهش نشان می‌دهد که گذشته مطلوب معرفی‌شده در این برنامه، گذشته زمان پهلوی است که از طریق مکانیسم‌های فرهنگی بازتولید و بازنمایی می‌شود. رسانه‌ها می‌توانند از طریق فرایندهای فرهنگی، گذشته را به‌عنوان آینده مطلوب بازتولید کنند. در این پژوهش، الگویی از فرهنگ گذشته‌گرای ایرانی ارائه شده است. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده به بررسی نقش دیگر رسانه‌ها در بازتولید گفتمان‌های مشابه بپردازند. از محدودیت‌های این پژوهش می‌توان به تمرکز بر یک برنامه خاص اشاره کرد که تعمیم نتایج به دیگر محتواهای رسانه‌ای را محدود می‌سازد.

the past-oriented iranian culture: a semiotic analysis of the tunnel zaman program on “manoto” tv channel

this research aims to explain the cultural dynamics of iranian society, part of which, lies in the contrast between past-oriented and future-oriented cultures. media, as one of the tools of cultural reminiscence, can play a role in reviving the past-oriented discourse. for this purpose, the &tunnel zaman& program on manoto tv channel, has been selected to analyze how the past iranian culture is reproduced. the main question here is how this media plays a fundamental role in the representation and reproduction of the past-oriented discourse. the research has been conducted using the cultural semiotics method of the tartu moscow school, employing concepts such as binary oppositions, self and other, culture and non-culture, text and non-text, and presence and absence. this research accomplishes a kind of cultural typology of the past-oriented iranian society. as a result, it became clear how media, especially in this study, the content of manoto’s &tunnel zaman&, uses cultural mechanisms to transform the past from a state of non-text and death into a living text, as well as how the desirable past in this program, which is introduced as of the pahlavi era, is reproduced and represented.