الگوی فقهی-تربیتی صلاحیت حرفه‌ای معلمی: واکاوی مولفه های آداب معلمی در متون اسلامی

پژوهش پیش ‌رو با هدف متن‌پژوهی نظام‌مند و بر اساس روش فراترکیب (متاسنتز) با نرم‌افزار تحلیل کیفی maxqda انجام شده است تا بتواند به بازخوانی و ارائۀ الگویی جامع از صلاحیت حرفه‌ای معلمیِ پدیدار در میراث ارزشمند متون تربیتی-فقهی اسلام بپردازد. داده‌های پژوهش دربرگیرندۀ 30 کتاب برگزیدۀ حدیثی و‌ تربیتی از صدر کتابت متون اسلامی (255ق) تا دورۀ معاصر (1228ق) و متشکل از آیات،‌ روایات و نظر اندیشمندان است. بر اساس ستاندۀ پژوهش، 494 کد از روایات، 1954 کد از نظر اندیشمندان و در مجموع 2448 کد از جملگی متون و بر پایۀ تحلیل یافته‌ها، ساخت نهایی الگو در چهار ساحت، 15 حوزۀ محوری و 91 شاخص صلاحیت با نام «الگوی فقهی-تربیتی صلاحیت حرفه‌ای معلمی (المفید)» به دست آمده است. ساحتهای چهارگانۀ الگوی المفید عبارت‌اند از:  آداب معلمی در شبکۀ دانشی (آداب المعلم فی علمه)»، آداب معلمی در حوزۀ آموزش (آداب المعلم فی تعلیمه)،‌ آداب معلمی در باب آموزندگان (آداب المعلم مع متعلمه) و آداب معلمی در باب توسعۀ فردی (آداب المعلم فی نفسه). گفتنی است که این الگو، ناظر بر الگوی تربیت معلم در نظام ارزشی اسلام، درآمدی بر مسیر صلاحیت‌پژوهی کیفی در میان منابع دین مبین اسلام و همچنین الگویی اصیل برای عملیاتی‌شدن در امر تربیت معلم آگاه (عالِم) و کارگزار (عامل) است.

teachers’ professional competencies derived from islamic writings

in order to identify the professional competencies as referred to in a selected set of 30 top islamic writings, written over a period of one thousand years, their content was analyzed and a total of 2448 indicators were derived and then classified into 4 areas, 15 main categories, and 91 indices of competency. the four areas cover teaching manners in relation to the knowledge network, the instructional framework, the students’ interactions, and personal development. this set of areas, categories, and indices can be looked upon as a comprehensive model for teacher training programs within the value system of islam and also as an original and practical guide for teachers who want to be both knowledge and effective agents.