نگاهی نو به مبانی دینی برنامه‌درسی: بنیادی برای نظریه پردازی در حوزه مطالعات برنامه‌درسی

هدف پژوهش حاضر عرضه نگاهی نو به نقش مبانی دینی در قلمرو مطالعات برنامه‌درسی از طریق توصیف، تحلیل و ارزیابی نقش مبانی دینی در وضع موجود برنامه‌درسی است. با استفاده از روش پژوهش تحلیل نظرورزانه، نقشهای مبانی دینی برنامه‌درسی از منظر صاحب‌نظران شناسایی و مفهوم‌پردازی شد. از نتایج تحلیلها مشخص شد که نگاه صاحب‌نظران به مبانی دینی برنامه درسی اغلب نگاهی متاثر از موضع آنها هم در زمینۀ برنامه‌درسی و هم برداشتهای موجود در زمینه مبانی دینی برنامه‌درسی بود که تنها واکنشی به برداشت هر صاحب‌نظر به مفهوم برنامه‌درسی است. در مورد برنامه‌ درسی برداشتها متفاوت بود. برخی مفهوم برنامه‌درسی را به‌مثابه برنامه‌ریزی درسی و عدۀ اندکی برنامه‌درسی را جزء قلمرو مطالعاتی می‌دانند که این معنا، در پیوند برداشتشان نسبت به مبانی هم وجود دارد، چراکه توجه ناقص به برنامه درسی و ابعادش، منجر به نقش و اثرگذاری محدود مبانی دینی برنامه‌درسی و نیز کاستی در معنا و مفهوم این بعد معرفتی شده است؛ بنابراین هم فهم نسبت به مبانی و هم فهم نسبت به برنامه‌ درسی باید دستخوش تغییر و دگرگونی شود. این فهم گسترده از معنای برنامه‌درسی، نقش حداکثری مبانی دینی را در برنامه‌درسی به ‌همراه دارد. با فهم برنامه‌درسی به‌مثابه دانش برنامه‌درسی می ‌توان نقشهایی اساسی و بنیادین چون مبانی دینی به‌مثابه شبکه ای معنایی و استدلالی (نظریه) برای برنامه‌درسی متصور شد.

a new look at the religious basis of curriculum: a basis for theorizing in the field of curriculum studies

as a possible way of improving curricula, it was hypothesized that the role of religion in curriculum development needs to be revisited. to this end, experts’ views on religious foundations of curricula were sought, identified, analyzed, and conceptualized. the results show that the experts’ views on religious foundation of curricula is mostly affected by their standpoint on both curriculum and current perceptions of its religious foundations. this was taken to be the experts’ reaction to their understanding of the very concept of curriculum. some consider this concept to be equivalent to curriculum development, while a very few think of curriculum as a field of study and as a result includes curricula’s religious foundations. the former limited view of curriculum and its dimensions has led to a limited impact of religion on curriculum. therefore, both understandings of curriculum and its religious foundations need to change in order to maximize the role of religion in curriculum. considering curriculum development as a science could lead to the identification of fundamental roles that religion, as a semantic network of reasoning, can play.